مجله تفریحی استان اردبیل

اردبیل

امام حسین (ع) : بخشنده ترین مردم کسی است که در هنگام قدرت می بخشد.
چهارشنبه ۱ خرداد ۱۳۹۸

در مورد سبلان بیشتر بدانیم

در مورد سبلان بیشتر بدانیم

کوهستان سبلان موهبت های طبیعی

سبلان  نام کوهی است مرتفع در شمال غرب کشور ایران و در استان اردبیل. سبلان سومین قله بلند ایران و یک کوه آتشفشانی غیر فعال است.

در مورد سبلان بیشتر بدانیم

ارتفاع قله این کوه ۴۸۱۱ متر است و در بالای قله آن دریاچه کوچکی قرار دارد. سبلان به خاطر آبگرم‌های طبیعی دامنه کوه، طبیعت تابستانی زیبا و پیست اسکی معروف الوارس مورد توجه گردشگران می‌باشد.

کوهنوردی
دریاچه بالای قله سبلان، تیم کوهنوردی از ایران و صربستان

صعود به قله سبلان از جبهه اصلی (شمالی) ساده بوده و کوهنوردان معمولی به راحتی صعود تابستانه را در چند ساعت (صبح تا ظهر) انجام می‌دهند. جبهه جنوبی سخت ترین راه صعود به این قله می‌باشد که از سنگهای بزرگ تشکیل شده‌است. پیست اسکی الوارس که یکی از مجهزترین پیستهای اسکی ایران است در این مسیر قرار دارد.

سبلان کوه مقدس

«سبلان» درآذربایجان سر به فلک کشیده و مقدس‌ترین کوه ایران است. گفته می‌شود که مزار یکی از پیامبران در قله سبلان قرار دارد و بنا بر باورهای مردم، این مزار، مزار زردشت است. متون کهن فارسی هم به رابطه سبلان و زردشت اشاره دارند و آن جا را مکان نیایش و عبادت زردشت می‌دانند.

ذکریای قزوینی می‌نویسد: «زردشت از شیز (شهری در کنار دریاچه چیچست ارومیه) به سبلان رفت و در آن جا عزلت اختیار کرد و کتابی موسوم به اوستا آورد.» مولف ناشناخته «هفت کشور»، مضمون بالا را به این صورت آورده‌است: «زردشت حکیم از آذربایجان بود و در کوه سبلان که کوهی مشهور باشد پانزده سال مجاور شد، زند و پازند بساخت و دعوت آغاز کرد.» «ویلیامز جکسن» مولف کتاب «زردشت پیامبر ایران باستان» در سفرنامه‌اش می‌نویسد: «سبلان همان کوهی است که به گمان من آن را باید با کوه دو مصاحب مقدس مذکور در اوستا که در آن جا زردشت با اهورا مزدا راز و نیاز کرده یکی دانست.» شادروان «ابراهیم پور داوود» جایگاه سبلان را برای زردشتیان همانند کوه تور برای یهودیان می‌داند که در آن جا ده فرمان بر حضرت موسی نازل شد. در حدیث آمده‌است که از پیامبر پرسیدند سبلان چیست؟ فرمود: «کوهی است بین ارمینیه و آذربایجان و بر آن چشمه‌ای است از چشمه‌های بهشت و در آن قبری است از قبرهای انبیا.»

سبلان؛ زیارتگاه

دکتر محمد میرشکرایی در مقاله «سبلان، کوه بزرگ و مقدس‌ترین کوه ایران» می‌نویسد: «تا چند دهه پیش، بسیاری از مردم کوهپایه نشین سبلان با نیت زیارت راهی کوه می‌شدند و وقتی باز می‌گشتند، خویشان و همسایگان و آشنایان به دیدنشان می‌رفتند و زیارت قبولی می‌گفتند و گاهی هدیه‌ای هم برای زایر از زیارت کوه آمده می‌بردند. رسم رفتن به دیدار کسانی که از سفرهای زیارتی بر می‌گردند در همه مناطق ایران معمول بوده‌است و هنوز هم رواج دارد. وجود این رسم در مورد راهیان سبلان، بیانگر این است که سبلان در فرهنگ مردم محل با همه معنای کلمه، یک زیارتگاه است.

نقل ساعدی در کتاب «خیاو» هم نشان از همین معنا دارد که می‌گوید چوپانان به کسانی که راهی بالای کوه هستند سفارش می‌کنند که پاک باشند و دریاچه را آلوده نکنند.» سبلان کوهی که از بهشت آمده‌است.

مردم منطقه بر این باورند که سبلان یکی از هفت کوه بهشت است. در این باره روایتی دارند که: روزی روزگاری در جایی که امروز سبلان قرار گرفته‌است، شهری بود با مردمانی متجاوز و آلوده به گناه. خداوند برای آنها پیامبری فرستاد تا هدایتشان کند. اما آنها همچنان نافرمانی کردند. پس خداوند از فرشتگانش خواست که یکی از کوه‌های بهشت را روی شهر مردمان گناهگار قرار دهند. از میان کوه‌های بهشت، تنها سبلان داوطلب این کار شد. یکی از فرشتگان، سبلان را بر بال‌های خویش قرار داد و به زمین آورد و در هنگامی که پیامبر با پیروانش برای عبادت از شهر خارج شده بودند، کوه را روی شهر قرار داد.

میرشکرایی معتقد است: «این قصه با ساختاری کم و بیش همانند در تمام منطقه اطراف سبلان روایت می‌شود. بنابر یکی از روایت‌ها، مردمانی که در این شهر زندگی می‌کردند از قوم لوت بودند و فرشته‌ای که کوه را بر بال خود به زمین آورد «جبرئیل» بود. در این روایت رد پای تغییرات دوره اسلامی به روشنی پیداست.»

«سبلان» درآذربایجان سر به فلک کشیده و مقدس‌ترین کوه ایران است

سبلان کوه مقدس

میرشکرایی معتقد است که: تقدس یک امر فرهنگی است و تقدس یک کوه دو سبب اصلی متمایز اما در پیوند با یکدیگر دارد: نخست وجود مزارهای مقدس، زیارت گاه‌ها و پیکره‌های مقدس و دوم، وجود باورهای کهن و اعتقادات دینی درباره عوارض طبیعی در بخش‌هایی از کوه و یا درباره تمامی و کلیت آن. او می‌گوید:«آثار دست ساز انسانی پیرامون سبلان، مثل امامزاده‌ها، زیارتگاه‌ها، برج‌ها و قلعه‌ها و سه سنگ نبشته یکی مربوط به دوره اورارتویی در نزدیکی سراب، یکی به خط پهلوی در نزدیکی مشکین شهر و یک چارتاقی (آتشکده) سنگی مربوط به دوره ساسانی در شهرها و روستاهای اطراف سبلان قرار دارند. در برابر، بسیاری قصه‌ها، باورها، اعتقادات و رسوم درباره سبلان و قسمت‌های مختلف آن همچون قله‌ها، صخره‌ها و سنگ‌ها در خاطر کوهپایه نشینان و عشایر سبلان باقی مانده‌است. از این رو سبلان در گروه دوم از طبقه‌بندی کوه‌های مقدس قرار می‌گیرد.»

سوگند به سبلان

می‌گویند یکی از نشانه‌های تقدس سبلان سوگند به آن است، نام سبلان هنوز یکی از مهمترین سوگندهای ساکنان اطراف کوه و عشایر کوچنده شاهسون به شمار می‌آید. سوگند را به عنوان «سولطان ساولان» یاد می‌کنند چرا که کوه بدین نام شناخته می‌شود. اهالی باور دارند که وقتی نام سبلان برده می‌شود به ویژه وقتی به آن سوگند یاد می‌کنند، مار از شکارش دست می‌کشد.

سلطان سبلان

قله «سلطان» یا «سبلان» که همه کوه نیز به همین نام نامیده می‌شود بلندترین قله سبلان است و بیشتر باورها به این قله مربوط می‌شود. در کنار قله دریاچه‌ای به همین نام قرار دارد. به قول غلامحسین ساعدی: «چون چشمی باز، همیشه بی‌نهایت آسمان را می‌نگرد و زایران مومن وقتی به بالای سبلان می‌رسند به دریاچه سجده می‌برند.» دریاچه بیشتر ماه‌های سال پوشیده از یخ است. می‌گویند هنگام باز شدن یخ‌ها، گرداب عظیمی در آن پدید می‌آید که هر آنچه را در دریاچه وجود دارد به ژرفای تاریک و ناپیدای آن می‌کشاند. مردم روایتی دارند از درویشی که عصایش در این گرداب می‌افتد و سال‌ها بعد آن را در کربلا در دست کسی می‌بیند. او می‌گوید که عصا را از آب فرات گرفته‌است. درویش نشان مهری در زیر آن را می‌دهد و عصایش را می‌گیرد. این قصه به صورت‌های مختلف در سایر نقاط ایران درباره جریان آب‌های زیرزمینی نیز وجود دارد. اما در اینجا نکته قابل توجه، تقدس هر دو مکان دریاچه سبلان و شهر کربلاست.

باورهای مردمی

می‌گویند بر چکاد بلند سبلان، هر سپیده دم بانک خروسی با سر زدن سپیده به گوش می‌رسد و همزمان با آن سه چشمه کوچک آشکار می‌شود، یکی زعفرانی رنگ، یکی شیری رنگ و دیگری به رنگ آب. اولی از شربت شیرین‌تر، دومی از شیر گواراتر و سومی از اشک زلال‌تر. اما این چشمه‌ها جز به چشم پاکان نمی‌آیند. می‌گویند در ساحل دریاچه، حضرت سلیمان، جام یاقوت بزرگی را با زنجیر بسته‌است. این جام را اگر خوب نگاه کنی در کف دریاچه می‌بینی و اگر دلی پاک و اعتقادی کامل داشته باشی جام به سطح آب می‌آید و می‌توانی از آن آب زندگانی بنوشی و کسانی را که طمع در ربودن آن کنند با خود به قعر دریاچه می‌کشاند. بنابراین ویژگی‌ بی‌مرگی و عصاره جاودانگی نیز بر عناصر تقدس سبلان افزوده می‌شود. دومین قله سبلان «حرم» نام دارد که یک صخره پر شیب است. در ایرن «حرم» به معنای مکان زیارتی است. بنابراین، نام حرم به خودی خود نشان از تقدس و حرمت دارد. مردم بر این باورند که قله حرم ویژه زنان است و مردان اجازه نزدیک شدن به آن یا بالا رفتن از آن را ندارند. حتی زنان باردار به سبب این که شاید فرزند پسر در شکم داشته باشند نباید به آن نزدیک شوند. می‌گویند در ستیغ حرم، زیارتگاهی است و در آن چراغی هست که همیشه روشن است. اما برای این که چراغ را ببینی باید دلی پاک داشته باشی. می‌گویند در جناغ حرم سنگ‌نبشته‌ای از دوره بابک وجود دارد که روی آن نوشته‌است:«به اندازه شن‌ها و سنگ‌های سبلان در این جا از سپاهیان خلیفه کشتیم.»


آبشار گورگور آلوارس

آبشار گورگور آلوارس

چشمه گورگور از جمله چشمه های مشهور منطقه سبلان می باشد. این چشمه در دره آلوارس یا قزل گوللر که یکی از عریض ترین و باصفاترین دره های سبلان است، در ارتفاع ۲۴۲۰ متری از سطح دریا واقع شده است.

آبشار گورگور آلوارس

آبدهی این چشمه بسیار بالا بوده و آب از خلل و فرج دیواره صخره ای مشرف به دره با فشار بیرون می آید. نظر به شیب تند مسیر تا رسیدن به رودخانه بستر آبشار

مانندی را طی می کند و با توجه به موقعیت تفریحی و تفرجی و ورزشی دره قزل گوللر و احداث پیست اسکی روی برف آلوارس در آن چشمه و آبشار گورگور نیز با دارا

بودن آب و چشم انداز و فضای سبز جالب از نظر گردشگری را دارد.

گورگور به آبشار واقع در مسیر رودخانه خیاو (خیوچاى) اطلاق میشود که در جنوب روستاى موئیل مشگین شهر و در ارتفاع ۲۶۰۰ مترى از سطح دریا واقع است. بلندى
آبشار حدود ۱۲-۱۰ متر بوده و از نظر حجم جریان قابل توجه میباشد. حوضچه اى دایره اى شکل در محل ریزش آب ایجاد شده است. آبشار گورگور بعلت منظره جالب
طبیعى و وجود ماهى قزل آلاى خال قرمز در رودخانه و حوضچه پایین دست و برخوردارى از موهبت آبگرم معدنى ملک سوئى و چشم اندازى از کوهستان سبلان
(ارتفاعات دلى آلى، آیقار، هرم و کسرى) جذاب و دیدنى است.

آبشارهای شوله لر دره سی

آبشارهای شوله لر دره سی

آبشارهای شوله لر دره سی در موقعیت جغرافیایی N3859 E4808 در استان اردبیل واقع است.

آبشارهای شوله لر دره سی

شوله‌ لر دره‌سی (به فارسی دره آبشارها) با داشتن ده‌ها آبشار بزرگ و کوچک یکی از نقاط مهم و دیدنی روستای قوزلو است. با توجه به ویژگی‌ها خاص و منحصر به فرد این دره به مانند تعداد بی شمار آبشار ریز و درشت و همچنین طول نسبتا زیاد آن و همچنین همراهی با جلوه طبیعی منطقه به مانند کوه و سنگ و درخت؛ در صورت شناسانده شدن به صورت یک جاذبه طبیعی و با فراهم کردن خدمات گردشگری در اطراف آن می‌تواند به عنوان یکی از مهمترین جاذبه‌های منطقه مغان و استان اردبیل درآید. این دره در شعبه قوزلوچای رودخانه اوجرلو چای واقع شده و از آبشارهای مهم آن می­توان به بویوک شوله، قیزیل قایا شوله‌سی، یوخاری شوله و… اشاره کرد. بویوک شوله با ارتفاع حدود ۲۱ متر، در حد فاصل روستاهای قوزلو و شاوون و یوخاری شوله با ارتفاع ۱۶ متر در ۳۰۰ متری جنوب شرقی روستا از دیدنی ترین آبشارهای آن می‌باشد. آبشارهای دیگر با ارتفاع­های زیر ۱۶ متر به صورت متوالی در طول دره قرار گرفته‌اند. در پایین دست رودخانه قوزلو چای – نرسیده به روستای شوون و بعد از بویوک شوله، آبشار خاصی وجود ندارد.

قوزلو در شمال غربی کشور ایران، غرب دریای خزر، شمال شرقی آذربایجان، شمال استان اردبیل و جنوب شـرقی شهر گرمی مغــان، در دهستان اینی از بخش مرکزی شهرستان مغان، بین ۴۸ درجه و۸ دقیقه طــول شرقی از نصف النهار مبدأ و۳۹ درجه و۱دقیقه عرض شمالی از خط استوا واقع شـــده‌است. این روستا از سمت شمال به اراضی روستاهای ایزمارا و قنبرلو از سمت شرق به اراضی روستاهای تپه، شاوون و بی‌اره و از سمت جنوب به اراضی روستای اینی و از سمت غرب به اراضی روستای ایزمارا متصل است. ارتفاع متوســــــط آن از سطــــح دریاهــای آزاد حــدود ۱۰۰۰(هزار) متر است. فاصله آن هم با شهــر گرمی مغــــان حدود هفت کیلومتر و با اردبیل صد و ده کیلومتر می‌باشد.

طبیعت روستای قوزلو یکی از مکان‌های رویش انواع گیاهان دارویی است. از جمله این گیاهان می‌توان به بومادران، گل گاوزبان، بابونه، کاکوتی، نعناع و… اشاره کرد. استفاده از گیاهان دارویی به صورت سنتی در روستا رایج است. زنان و دختران روستا با جمع آوری گیاهان دارویی مختلف اقدام به پخت این گیاهان می‌نمایند که در روستا به آن تره می‌گویند برخی دیگر از گیاهان دارویی با آب جوش دم کرده و مصرف می‌کنند که بابونه از این جمله‌است. استفاده دیگر از گیاهان دارویی پختن «کته» است که نباید با کته‌ای در جاهای دیگر ایران در معنای برنج آب پز به کار می‌رود اشتباه گرفت. استفاده تجاری از گیاهان دارویی چندان رایج نیست. اما در زمان گذشته جوانان با جمع آوری و فروش سومورخان گولو مشغول می‌شدند و در زمان‌های اخیر برخی از افراد به صورت منفرد و به صورت نا منظم (بدون اینکه کار هر ساله شان باشد) اقدام به جمع آوری و فروش برخی از گیاهان دارویی می‌کنند.

آبشارهای شوله لر دره سی

آبشارهای شوله لر دره سی

قوزلو دارای چندین درخت کهنسال و دیرزیست گردو، مخصوصا در اطراف چشمه شوربولاغ Şor Bulağ می­باشد. بنا بر اعتقاد برخی از اهالی، عمر یکی از درختان گردو معرف به فندق به چندین نسل می‌رسد به طوریکه پدربزرگان پدربزرگشان آن را در همان اندازه به یاد داشته‌اند. عمر این درخت گردو را می‌توان بین ۲۰۰ تا ۵۰۰ سال تخمین زد. به علت قطر زیاد درخت و همچنین پوسیدگی قسمتی از تنه آن سوراخی غار مانند در داخل آن ایجاد شده‌است که محلی برای قائم شدن و بازی کردن کودکان کنجکاو و بازیگوش روستا است. این درختان کهنسال با قطر زیاد و ارتفاع زیاد از فاصله‌های دور قابل مشاهده‌است. زیبایی‌های این درختان به عنوان یکی از جاذبه‌های گردشگری روستای قوزلو می‌باشند.

چشمه شور بولاغ در قسمت شمال شرق روستا واقع شده‌است. محلی که شوربولاغ در آن واقع است در واقع باتلاقی است متشکل از چندین چشمه که از چندین نقطه آن می‌جوشند. تا قبل از خشکسالی‌های دهه گذشته چشمه‌های شوربولاغ بسیار پرآب و محدوده باتلاقی وسیع تر بود اما بعد از وقوع خشکسالی‌های اخیر و با کاسته شدن از میزان آبدهی چشمه‌های شوربولاغ از میزان زمین باتلاقی کاسته شده‌است و سه چشمه اصلی در آن باقی مانده‌اند. در سال‌های پرباران تعداد چشمه‌ها به شدت افزایش می­یابد و بر وسعت باتلاق افزوده می‌شود. قبل از لوله کشی آب به داخل منازل روستا (قبل از ۱۳۸۸ که شیرهای آب به صورت برداشت مشترک بین چند خانوار بود) از آب یکی از چشمه‌های برای شستن البسه و ظروف استفاده می‌شدن. برای این امر آب آن به یک محل خاص هدایت شده و با استفاده از لوله و یا تکه‌های ایرانیت با ارتفاع حدود ۳۰ تا ۴۰ سانتی متر ارتفاع از سطح زمین قرار داده می‌شد تا برای شستشو و برداشتن آب قابل استفاده باشد. چشمه دومی در واقع چاله‌است به عمق دو متر که روی و اطراف آن با سنگ مرتب شده‌است. ساخت این چشمه را به آلیشان ابراهیمی نسبت می‌دهند.

از آب این چشمه نیز برای شستن البسه و ظروف و همچنین برداشت به وسیله دبه استفاده می‌شود. آب چشمه سومی به صورت استخر کوچک روباز برای آبیاری دام‌های روستا و به خصوص دام‌های محله آشاغا باش استفاده می‌شود. علاوه بر مصارف فوق آب این چشمه‌های برای آبیاری سه باغ زیردست آن که به شام معروف هستند استفاده می‌شود. به این ترتیب که آب چشمه‌ها در دو استخر جداگانه که توسط صاحبان باغات احداث شده جمع آوری می‌شود و برای آبیاری درختان باغ و یا سبزیجات کاشته شده و… استفاده می‌شود. به علت اهمیت حیاتی این محل برای اهالی روستا، همه طایفه‌های روستا در این محل مالکیت دارند و محل به صورت زمین‌های چند مترمربعی بین طایفه‌های روستا تقسیم شده‌است.


کهنه قلعه استان اردبیل

کهنه قلعه استان اردبیل

این قلعه در ورودی مشکین شهر(خیاو) در ارتفاع ۵۰ متری خیاوچای قرار گرفته و از ۳ طرف با شیب تند به خیاوچای منتهی می شود.

کهنه قلعه استان اردبیل

قله سبلان در قسمت جنوبی قلعه خودنمایی می کند. در ضلع شمالی قلعه در داخل خیاوچای(باغ نوروز) سنگ نبشته ای موجود است که بر روی آن تاریخ ۳۴۷ م(هفتمین ماه از بیست و هفتمین سال از سلطنت شاپور دوم) نقش بسته است. این کتیبه اولین سنگ نبشته دوران ساسانی کشف شده در آذربایجان است. بنا به نوشته این سنگ نبشته، قلعه کهنه(کهنه قالا) به دستور نرسه هرمز، حکمران محلی منطقه مشکین شهر ساخته شده و شش سال به طول انجامیده و چندین دوره تعمیرات در آن صورت گرفته که آخرین تعمیر این قلعه در دوران زندیه می باشد. به گفته«محمد علی مخلصی» در کتاب«فهرست بناهای تاریخی آذربایجان» اشیای سفالی و مفرغ به دست آمده از این قلعه در ضلع شمال غربی و پای دیوار قلعه مربوط به دوره های پیش از ساسانیان می باشد. طول ضلع شمالی قلعه ۹۵ متر و ضلع جنوبی آن ۱۱۵ متر می باشد. قلعه از ۴ دیوار خشتی و چندین برجک تشکیل شده است که قطر دیوار آن ۱ متر می باشد.

قلعه کهنه تحت شماره ۶۱۸ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. میراث فرهنگی در سال ۸۳ نسبت به مطالعه ـ طراحی و آسیب شناسی این اثر اقدام خواهد کرد. در منتهی الیه شرقی ضلع شمالی آثار دو برج به قطر های ۵/۷ و ۶ متر با ضلع بهتر از برج های دیگر به چشم می‌ خورد. سازه های دیوار های قلعه از سنگ، ملات گچ و آهک و بقیه از خشت و کنگره های آن از گل ساخته شده است. بنای اولیه این قلعه در زمان شاپور دوم ساسانی به دستور«نرسه هرمز» حکمران ساسانی خیاو در مدت ۶ سال ساخته شده است و از زمان زندیان تاکنون هیچ گونه اقدامی برای مرمت آن انجام نشده است. این قلعه با مساحتی در حدود ۱۵ هزار متر مربع در قسمت ورودی مشکین شهر از طرف جاده اردبیل و بر روی تپه ای طبیعی با ۵۰ متر ارتفاع واقع شده و از شش برجک با دیوار های ضخیم خشتی و حجره های کوچک آخور مانند تشکیل شده است.

طراحی این حجره ها به صورتی است که هر حجره برای اسکان یک سرباز به همراه اسب پیش بینی شده است. در منابع یاد شده تاریخی آمده که نادرشاه افشار هنگام بازگشت از دشت مغان مدتی در این قلعه اقامت داشته و این گفته تاریخی می رساند که قلعه یاد شده در حدود ۳۰۰ سال پیش پابرجا بوده و در زمان قاجاریه و حتی پهلوی به صورت پادگان سواره نظام استفاده می شده است. متأسفانه در حال حاضر کهنه قلعه یک بنای خشتی مخروبه است که روز به روز این وضع حادتر می شود. خوشبختانه در سال ۱۳۸۵با همت مسئولان استان و شهرستان مالکیت قلعه که زیر نظر وزارت دفاع بوده از سوی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری تملک شده است.

در کاوش‌های باستانشناختی در کهنه قلعه نشانه‌هایی از موارد فرهنگی، سفال‌های دست ساز و چرخ ساز به رنگ نخودی و خاکستری و فلز مفرغ مربوط به دوره آهن سه به دست آمده که منسوب به اقوامی است مشهور به «اورارتو» که در آستانه شکل گیری دولت ماد و در مواردی حتی پیش از آن در بیشتر نقاط آذربایجان نشانه‌هایی از فرهنگ و تمدن آنها مشاهده شده است.این بنا در سال ۱۳۴۵ با شماره ۶۱۸ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. کاوش های فصل اول در سال ۱۳۶۶ در این قلعه انجام گرفته و در سال ۱۳۶۷ کاوش‌های فصل دوم صورت گرفت.


جمعه‌ مسجد اردبیل

جمعه‌ مسجد اردبیل

جمعه‌ مسجد اردبیل

جمعه‌ مسجد اردبیل مسجدی در شهر اردبیل در شمال غربی ایران است.این بنا باقی مانده یک بنای بزرگ از دوره سلجوقیان است که در محله پیرشمس‌الدین ، میان گورستانی قرار گرفته و از سه قسمت تشکیل شده است.

جمعه‌ مسجد اردبیل

اولین قسمت بنا پایه‌ مناره‌ای است که در فاصله اندکی از مسجد به چشم می‌خورد. این مناره شیوه معماری سلجوقی دارد و از دو قسمت پایه هشت ضلعی (هر ضلع ۲/۱ متر) و بدنه استوانه‌ای به قطر ۵ متر تشکیل شده است. در بدنه مناره، دو سنگ نبشته باقی مانده که عبارت است از فرمان اوزون حسن آق قویونلو و کتیبه‌ای که تاریخ ۸۷۸ هجری دارد و در سازمان میراث حفاظت می‌شود.
دومین قسمت اصلی بنا، مسجد تیر پوش است به ابعاد ۹/۸ × ۱۲/۵ متر که روی نه ستون چوبی قرار گرفته است و ستون‌ها هم بر پایه‌های سنگی غیرمنتظم استوار شده‌اند. در ورودی چوبی تکه کوب شده، میخ‌های آهنی برجسته‌ای دارد و بالای یک لنگه آن نوشته‌ای کنده‌کاری شده است.
سومین قسمت بنا، مسجد قدیم است که بنایی مرکب از چهار تاق و گنبد است. تمام بنا آجری و به مقدار خیلی کم در تزئینات آن کاشی به کار رفته است. بسیاری از نما تقریباً از بین رفته و تنها مقداری از آن باقی مانده است.
این مسجد مربوط به دوران سلجوقیان است که کنار آتشکده ای (اشکانی) قرار گرفته و ساختمان قبلی مسجد مربوط به آتشکده بوده است .جمعه مسجد شامل حیاط و ایوان و طاق باشکوهی بوده که در حمله مغولها تخریب شده و فعلا قسمتی از مسجد سالم است.
این مسجد که در برخی از نسخه ها و کتابها از آن به عنوان مسجد جامع نیز یاد شده، بازمانده مسجد عظیم و گسترده و کم نظیری است که در دوره های مختلف اسلامی بویژه دوره سلجوقی شکل گرفته و تا اوایل دوره صفوی آباد بوده است. اینکه از چه تاریخی این مسجد بر روی آثار پیش از اسلام ساخته شده اطلاعی در دست نیست اما بررسی هایی که هیات کاوشگری ایرانی انجام داده است نشان می دهد این

مسجد در قرون اولیه اسلامی ساخته شده است.مسجد در دوره های سلجوقی و ایلخانی بسیار گسترده تر و عظیم تر و وسیع تر از بنای مکعبی فعلی بوده و بنای سرپای موجود صرفا گنبدخانه و ایوان مسجد بزرگ را تشکیل می داده است. تک منار استوانه ای شکل آجری آن از یادگارهای زمان سلجوقی است. مرور زمان باعث شده است اجزای بنا تا حدی که امروز دیده می شود ویران شود. همچنین به دلیل تصرفاتی که افراد در حریم و تپه به عمل آورده اند و منازلی که روی دامنه آن احداث شده، به تدریج از وسعت این مسجد کاسته است و مساحت آنرا به اندازه کنونی تقلیل داده است.

این مسجد آخرین بار در دوران ایلخانی مورد مرمت قرار گرفته است. کاوشهای باستان شناسی که برای شناخت مختصات تاریخی بنا از سال ۱۳۶۷ توسط سازمان میراث فرهنگی شروع شده، پس از خاکبرداری از لایه های خاک و برچیدن قبرهای متاخر، سرستون های آجری و قسمتی از دیوار شبستان مسجد عتیق را که متعلق به دوره ایلخانی بوده از خاک بیرون آورد که تاریخ روشن مسجد و چگونگی الحاقات و تکامل آنرا طی ادوار مختلف تا حدی مشخص نمود و قرار است نتایج این تحقیق توسط هیات علمی تدوین و مشخص گردد. وجود آجرهای مستعمل در این بنا، تزیینات کاشیکاری و گچبری و نقش مهرها در بندکشی و فواصل آجرها قابل مقایسه با سایر بناهای دوره سلجوقی در آذربایجان است. علت اصلی انهدام و خرابی مسجد، زلزله شدیدی بوده که موجب تخریب این بنا شده است. تعمیرات که در قرن هفتم، قسمت اساسی بنا و گنبد آن صورت گرفته است.

شکل گیری و نقشه مسجد جمعه اردبیل بر خلاف مساجد دوره سلجوقی که اغلب به صورت چهار ایوانی بنا می‌شده ساخته شده است. این موضوع یکی از مختصات استثنایی پلان مسجد جمعه اردبیل محسوب می شود. در زیر تالار اصلی مسجد، به منظور تسهیل عبور و مرور مردم و دسته ها و اجتماعات، دهلیزها و راهروهایی به صورت شبکه ای منظم و محاسبه
شده ساخته شده است که در فاصله هر دو متر به صورت چهار راهی متقاطع این معبرها دیده می شوند و بلندی هر یک از این راهروهای زیرزمینی ۱۹۰ سانتی متر و دارای ۸۰ سانتی متر پهنا می باشد.
بنای اصلی مسجد که هم اکنون محوطه مکعبی آن سرپاست، در دوره آبادانی دارای گنبدی بوده که گریو گنبد آن دارای ترکیبهای متعدد منشوری بسیار زیباست که قطاربندی با تزیینات کاشی معرق دارد و کاربندی زیر گنبد نیز بدین شکل بوده که در هر یک از گوشه های این مربع سه کنج با لچکیهای بزرگی ساخته شده که هریک دارای دو روزن مستطیلی شکل برای نورگیری و کسب روشنایی برای محوطه محراب بوده است.

محوطه اصلی و مربع شکل مسجد در قسمت غربی و شرقی دارای تاقنماهای متعدد است که در هر بدنه تعداد آنها سه دهنه است که در میان هر یک از تاقنماها راهروهای باریکی به صورت معبر به قسمت های مختلف مسجد از جمله به نمازخانه و شبستان بزرگ راه پیدا می کند. ایوان مجاور گنبدخانه هم اکنون به صورت مسجدی دایر، مورد استفاده اهالی محل است که با همان شبکه راههای زیرزمینی از طرف جنوب به محوطه محراب و از طرف بدنه غربی و شرقی به راهروهای زیرزمینی منتهی می‌شود. پوشش فعلی مسجد به صورت سقف تیر پوشی مسطح با استفاده از سه ردیف پایه ستون های سه تایی می باشد که در زمان قاجار ساخته شده است. به هر حال در این تعمیرات هرگز به تخریب گریو گنبد و بقایای تزیینی آن اقدام نشده است.
مسجد جمعه اردبیل به مرور زمان صدمات زیادی خورده است که آخرین و جدیدی ترین آن در سال ۱۳۵۷ بوده که در طی آن در جریان ساخت و توسعه امتداد خیابان سیمتری، بخش زیادی از تپه تاریخی از بین رفت و بدنه شرقی محوطه محراب مسجد دچار شکستگی و رانش شد. هم اکنون این مسجد به دلیل قرار گرفتن در مسیر حرکت وسایط نقلیه سنگین در معرض لرزش و فرسایش هر چه بیشتر قرار دارد و خطر تخریب و فرسودگی آنرا تهدید می کند.
در سال‌های گذشته سازمان میراث فرهنگی کشور کاوش‌هایی در محل جمعه مسجد اردبیل به انجام رسانده که به نتیجه‌های بسیار درخشان نیز رسیده است.
حفاری‌های انجام شده، هیأت باستان‌شناختی را با شبکه گسترده مسجدی عظیم و ویران شده روبرو ساخت که تاکنون کسی گمان وجود آن را نداشت و بیشتر نوشته‌ها و مطالعات تنها به بنای سرپای مکعب مستطیلی شکل محدود می‌شد. در حالی که حجم موجود و سراپای ایوان و گنبدخانه، مجموعه‌ای بزرگ بود که با گذشت زمان، دست حوادث روزگار ، اجزا و بخش‌های مختلف آن را به تل خاک بدل ساخت و عظمتی را در حجمی ناهماهنگ ، به اندازه تقریبی ۳۰×۲۰ متر محدود ساخت که از آخرین کف متعلق به سده نهم هجری، در حدود ۱۰ متر ارتفاع دارد. امروزه تنها بخش‌هایی از ساقه ترک‌دار منشوری گنبد باقی مانده و گنبد رفیع تک پوش آن فرو ریخته است. ایوان شمالی گنبدخانه که یادآور سنت ایوان سازی دوره ساسانی است. در دوره قاجاریه به بقعه و شبستانی ساده با سقف مسطح تیرپوش تغییر شکل یافت.
از مسجد بزرگ سلجوقی نیز جز منار آجری استوانه‌ای شکل چیزی برجا نیست و مسجد عصر ایلخانی نیز با تغییراتی در پلان و فضاهای آن ، در دوره قره قویونلوها ، دستخوش تخریب و دگرگونی شد.سفال‌ها و آثار مکشوفه در جریان کاوش‌های هیأت باستان شناختی، بیشتر به سده‌های سوم و چهارم نیز در زیر دیوار سنگی سراسری که شبستان قرن نهم را محصور می‌کرد، به دست آمده است.بنای جمع مسجد اردبیل تحت شماره ۲۴۸ به ثبت تاریخی رسیده است


کاروانسرای سنگی صائین

کاروانسرای سنگی صائین

اردبيل در گذشته گذرگاه كاروانهای تجاری و نظامی متعددی بوده که زمینه احداث كاروانسراها را فراهم کرده است. بسیاری از این کاروانسراها بعدها به دلايلی همچون تغيير مسیر راههای مواصلاتی و گذر زمان از بین رفته اند و تنها آثار تعداد محدودی از آنها باقی است.

کاروانسرای سنگی صائین
اردبيل در گذشته گذرگاه كاروانهای تجاری و نظامی متعددی بوده که زمینه احداث كاروانسراها را فراهم کرده است. بسیاری از این کاروانسراها بعدها به دلايلی همچون تغيير مسیر راههای مواصلاتی و گذر زمان از بین رفته اند و تنها آثار تعداد محدودی از آنها باقی است.
این اثر جزو یكی از ۹۹۹ كاروانسرای ساخته شده در این دوره بوده و در سال های اخیر برخی از قسمت های این كاروانسرا مرمت شده است. عمده مصالح استفاده شده در ساخت آن سنگ بوده که علاوه بر سهولت دسترسی و فراوانی آن در محل عنصر مقاوم و پایداری هم به شمار می رود

کاروانسرای سنگی صائین

اردبیل در شمال غربی ایران با قدمتی بیش از ۳ هزار سال از شهرهای باستانی ایران به شمار می رود و آثار تاریخی زیادی را در خود جای داده است. یکی از مهمترین آثار تاریخی این منطقه، کاروانسراها هستند که به دلیل موقعیت مکانی خاص این استان شکل گرفته اند. با توجه به اینکه اردبیل در حاشیه راه ابریشم قرار گرفته در گذشته کاروان های تجاری و نظامی زیادی از آن عبور می کردند و به همین دلیل کاروانسراهای زیادی در این منطقه ساخته شده که اگرچه تعداد زیادی از آن ها امروز از بین رفته اند اما هنوز هم می توان معماری تماشایی تعدادی از آن ها را در اردبیل به تماشا نشست. یکی از جذاب ترین کاورانسراهای اردبیل، کاروانسرای سنگی صائین در نیر اردبیل است که قدمت آن به زمان صفوی برمی گردد

کاروانیان کسانی بودند که به صورت دسته جمعی و قافله ای در بیابان ها حرکت می کردند تا از خطر راهزن ها در امان باشند. در گذشته کاروانسراها در مسیر راه ها ساخته می شدند تا مسافران کاروان های مختلف در طول سفر خود مدتی را در آن جا استراحت کنند. ساخت کاروانسرا از دوران باستان در ایران رایج بوده و اساس معماری آن ها در طول قرن ها تغییر چندانی نکرده سات به طوری که همه آنها فقط یک ورودی دارند و در آن ها اتاق هایی در گرداگرد حیاط ساخته شده است.سلسله صفوی نقطه عطفی در تاریخ ایران بعد از اسلام به شمار می رود؛ پادشاهان صفوی و به ویژه شاه عباس اول می دانستند که برای رونق تجاری باید بر تجارت و بازرگانی تمرکز کنند و برای رسیدن به این هدف باید راه ها تعمیر و  کاروانسراها ساخته شود. شاه عباس اول توجه زیادی به راه ها و ساخت کاروانسراها داشت به طوری که امروز کاروانسراهای زیادی از دوران صفوی به جای مانده است. یکی از این کاروانسراهای زمان صفوی کاروانسرای سنگی صائین در استان اردبیل است، کاروانسرایی که به فرمان شاه عباس اول در جاده اردبیل – سراب در ۱۰ کیلومتری شهر نیر بنا شده و امروز از جاذبه های تاریخی تماشایی این منطقه به شمار می رود. کاروانسراهای استان اردبیل به خوبی نمایانگر گذشته پر رونق این منطقه است و نشان می دهد که اینجا از نقاط فعال اقتصادی بوده است.

زمان صفوی دوره طلایی ساخت کاروانسراها بود به طوری که در این دوره ۹۹۹ کاروانسرا ساخته شده که کاروانسرای سنگی صائین یکی از آن هاست و به خاطر مرمت هایی که در سالیان اخیر بر روی آن انجام شده ظاهری جذاب و دیدنی دارد. شاید با دیدن این بنا اول از همه تحت تاثیر معماری متفاوت آن قرار بگیرید و این سوال برایتان ایجاد شود که اولا چرا این بنا سنگی ست و ثانیه چرا تا این حد سرپوشیده است؟ همه این ها به شرایط اقلیمی این ناحیه برمی گردد. برای ساخت این بنا از سنگ استفاده شده و ماده متصل کننده سنگ ها به هم ساروج بوده است. دلیل سنگی بودن این بنا این است که سنگ های زیادی در این منطقه وجود دارد و از طرفی سنگ ها استحکام زیادی به بنا می دهند. به عبارتی، سنگ از مصالح کوهستانی و بومی اطراف است و با توجه به اقلیم سرد منطقه می تواند منجر به پایداری بیشتر بنا شود.

با توجه به اینکه این ناحیه منطقه ای سردسیر به حساب می آید برای ساخت بنا به شرایط آب و هوایی توجه خاصی شده تا بنایی ایجاد شود کاملا مطابق با شرایط محیطی اطراف. این کاروانسرا در یکی از پر برف ترین گردنه های ایران یعنی گردنه صائین ساخته شده برای همین معماری آن به گونه ای است که به راحتی بتوان از ورود برف و بوران به داخل بنا جلوگیری کرد. اینکه این کاروانسرا در گردنه ای مرتفع و برف گیر ساخته شده نشان می دهد که این مسیر در آن دوران اهمیت زیادی داشته است.

کاروانسرا کاملا بسته و سرپوشیده ساخته شده تا در برابر وزش بادهای سهمگین، تگرگ های بهاری و پاییزی و همینطور برف و سرما مقاوم باشد و این طور که معلوم است در داخل بنا هم از بخاری های زیادی استفاده می شده تا کاروانیان و مسافران گرم شوند. چارپایان کاروانیان هم در جایی در مرکز کاروانسرا برده می شدند، قسمتی که در مقایسه با فضاهای مجاور، ورودی های نسبتا بزرگ تری دارد.

در داخل بنا پله هایی هست که منتهی به بام کاروانسرا می شوند، بامی مربعی شکل که در بخش مرکزی آن گنبدی سنگی قرار گرفته است. در واقع، در مرکز بنا فضایی مربعی شکل به چشم می خورد که بر روی آن گنبد سنگی کوچکی قرار گرفته که زیبایی و جذابیت خاصی را به بنا داده است.  بر روی سقف روزنه های کوچکی دیده می شود که به احتمال زیاد  برای عبور نور و تهویه تعبیه شده  اند و با دیدن حداقل اندازه ای که برای این روزنه ها در نظر گرفته شده به خوبی می توان به شدت هوای سرد این منطقه پی برد. از بالای کاروانسرا چشم اندازهای جذابی از طبیعت اطراف وجود دارد که نظرتان را به خود جلب می کند.

کاروانسرای سنگی صائین که به کاروانسرای شاه عباسی هم شناخته می شود در لیست آثار ملی ایران قرار دارد و یکی از مهمترین آثار تاریخی ایران است. نزدیک ترین شهر به کاروانسرای سنگی صائین شهر نیر است که پیشنهاد می کنیم سری به آن بزنید، به رستوران هایش بروید و غذاهای محلی مثل آش دوغ را امتحان کنید و از محلی ها محصولات لبنی مثل عسل و لبنیات بخرید. اگر خیال دارید تا چند روزی را بیشتر در این منطقه بمانید و به دنبال محلی مناسب برای اقامت می گردید باید به شهرستان سراب بروید در اینجا هتل ها و مکان ها اقامتی خوبی برای اقامت پیدا می کنید. در سفر به استان اردبیل حتما از کاروانسرای سنگی صائین دیدن کنید، کاروانسرایی که روزگاری مامنی گرم و امن برای مسافران خسته بود و خیلی از تجار و کاروانیان برای رسیدن به آن و فرار از سرما لحظه شماری می کردند.

 


جاهای دیدنی اردبیل

اگر قصد سفر در تابستان را دارید و نمی خواهید گرمای هوا موجب آزار شما شود بهتر است مقصد خود را به سمت شمال غرب کشور و اردبیل انتخاب کنید و از جاهای دیدنی اردبیل و آب و هوای مطبوع، چشمه های آب گرم و درمانی، مناظر زیبا و چشم نواز و آثار تاریخی این شهر ارزش وقت گذراندن و تفریح در این شهر را دارد. در ادامه با معرفی بهترین جاهای دیدنی اردبیل همراه اردبیل فایر باشید.

گردنه حیران

شاید بارها اسم این گردنه شگفت انگیز که اغلب در بیشتر روزهای سال مه دارد به گوشتان خورده باشد اما هنوز فرصت گردش در آنجا پیش نیامده باشد، گردنه حیران در فاصله ۵۱ کیلومتری اردبیل و مسیر ارتباطی بین آستارا و اردبیل قرار گرفته است.سرسبزی و دره ای قشنگ که در انتهای آن رودخانه ی زیبای آستاراچای عبور می کند چشم هر بیننده ایی را برای تماشا تشویق میکند.

جنگل فندقلو

 

بعد از عبور از گردنه ی حیران با یکی از زیباترین جنگل های ایران مواجه می شوید، وجود درختان فندق بیشمار و گونه های مختلف گیاهی و جانوری و هوای بسیار خنکش این مکان را به یکی از بهترین جاها برای سفر تبدیل کرده است، در فصل بهار دره های زیبای فندقلو با پونه های وحشی فرش می شود و درختان گوجه سبز و سیب وحشی و … به زیبایی های دیگر این جنگل اضافه می کند.از دیگر جاذبه های جنگل فندقلو چشمه آب گرم مشه سویی و پیست اسکی روی چمنش است.

دریاچه سوها گلی

دریاچه و سد طبیعی سو در روستای سو در شهر اردبیل واقع شده است که به دلیل بکر بودن این آبگیر و زیبایی وصف نشدنیش و هوای مه گرفتش معروف است، این روستا نقطه شروع جنگل های گیلان می باشد که به بلندترین آبشار گیلان که لاتون نام دارد راه داشته و این روستا برای کسانی که به دنبال طبیعت بکر با ارتفاع بلند هستند مناسب می باشد

روستای پلکانی 

یکی از جاذبه های زیبای شهر اردبیل که هنوز گردشگران زیادی آن را کشف نکرده اند روستای پلکانی کزج است که در روستا کزج در ۱۵ کیلومتری شمال غربی هشجین واقع شده است، بافت سنتی معماری خانه هایش، قرار گرفتن آنها بر روی کوهپایه، طبیعت بکر و زیبا، جاری شدن رودخانه قزل اوزن از بین باغات این روستا همه و همه باعث وجود آمدن جاذبه های توریستی در این روستا شده است.

آب درمانی سردابه

 

 

 

مجموعه آب درمانی سردابه یکی از شلوغ ترین مکان های دیدنی اردبیل می باشد که در دامنه زیبای کوهستان سبلان در۲۰ کیلومتری شهر اردبیل قرار گرفته است که در قدیم آب درمانی در این مکان به صورت سنتی انجام میشد اما امروزه به یک مجتمع آب درمانی تبدیل شده و بخاطر آب و هوای مناسب و طبیعت بکرش میزبان گردشگران بسیاری است.

دریاچه نئور 

۴۸ کیلومتر به سمت جنوب شرق اردبیل و به سمت خلخال یکی از قشنگترین دریاچه های طبیعی و آب شیرین اردبیل قرار گرفته است، دریاچه نئور از دو دریاچه کوچک و بزرگ تشکیل شده است که در فصل بهار یکی می شوند که ماهی قزل آلا رنگین کمان را در این دریاچه رها کرده و مسابقه ماهیگیری شهریور هر سال در آن منطقه برگزار میشود.

بازار بزرگ اردبیل 

 

بازار بزرگ و سرپوشیده اردبیل یکی دیگر از زیبایی های منحصربفرد و تاریخی این شهر است که به زمان صفوی تعلق داشته و در حال حاضر یکی از بهترین بازارها برای خرید سوغاتی اردبیل می باشد.

پل معلق مشکین شهر

 

 

پل معلق مشکین شهر بزرگترین پل معلق خاورمیانه که در ارتفاع ۸۰ متری رودخانه ی خیاو چای تاسیس شده است، و دارای ۳۶۵ متر طول به عدد روزهای سال و۲ متر عرض می باشد و گردشگران بسیاری را جذب کرده .

آرامگاه شیخ صفی الدین 

شیخ صفی الدین اردبیلی جد پادشاهان اردبیلی بوده و آرامگاهش یکی از مهمترین مناطق دینی اردبیل می باشد که این بنا جزء ۱۰ اثرباستانی ایران محسوب می شود، مجموعه ایی بی نظیر از گچبری، خوشنویسی و کاشی کاری را در این مجموعه می توان دید.



تبلیغات متنی