مجله تفریحی استان اردبیل

اردبیل

امام حسین (ع) : بخشنده ترین مردم کسی است که در هنگام قدرت می بخشد.
شنبه ۳۱ فروردین ۱۳۹۸

عشایر استان اردبیل

عشایر استان اردبیل

عشایر ایران که معیشت و آداب و رسوم خاص خود را دارند در ایران یکی از جذاب ترین شیوه های زندگی اجتماعی به شمار می آیند.

عشایر استان اردبیل

استان اردبیل از ایل ها و عشایر متعددی برخوردار است که مهم ترین و منسجم ترین آن ها ایل های شاهسون و ارسباران هستند که درمناطق گوناگون استان پراکنده شده اند. ایل شاهسون ازمهم ترین و معروف ترین ایل های استان های اردبیل و آذربایجان شرقی به شمار می رود که دارای پیشینه تاریخی زیادی بوده و از ویژگی های خاص اجتماعی- فرهنگی برخوردار است. اعضای این ایل دام دار هستند و از مراتع سرسبز کوه های خطه اردبیل استفاده می کنند. عشایر ارسباران نیز در نواحی کوهستانی به سر می برند و قلمرو عمده آن ها بخش باختری دشت مغان است. عشایر خلخال در نواحی کوهستانی و جنگلی شهرستان خلخال زندگی می کنند.
درباره وجه تسمیه نام و پیشینه تاریخی ایل شاهسون؛ بایستی گفت: هنگامی که سرزمین ایران دچار هرج و مرج و آشوب بود و هرکدام از امرای تیموری و آق قویونلو و دیگر حکام محلی گوشه ای از این سرزمین را محل حکومت خود کرده بودند، اسماعیل میرزا که بعدها به شاه اسماعیل معروف شد، توانست با سرکوب آق قویونلوها (که یکی از قبایل با نفوذ حاکم برایران بودند) در سال ۹۰۷ هجری قمری، بنیان حکومتی خود را به مدت دو و نیم قرن استوار سازد. افرادی که شاه اسماعیل را در این جنگ ها یاری می کردند، در تاریخ به نام قزلباش ها شهرت یافتند و شامل ۳۲ قبیله مختلف بودند که شاه اسماعیل آن ها را در زمره نجبا در آورد و به ایشان عمامه خاصی داد که ۱۲ ترک داشت و میان آن کلاه سرخی مانند فینه می گذاشتند و به همین لحاظ به قزلباش ها معروف شدند.
در سال های ۹۹۱ تا ۹۹۴ هجری قمری سلطان محمد خدابنده به منظور جلب حمایت علیه ازبکان و عثمانی ها تصمیم گرفت افراد غیر نظامی را با رضایت خود به خدمت نظام درآورد که این عمل او به شاه سون (یعنی دوست داران شاه شدن) معروف شد. درسال ۹۹۸ هجری قمری افراد قزلباش علیه نماینده شاه؛ سر به شورش برداشتند که از این رو شاه اسماعیل نسبت به قدرت آنان بدبین شد و گروه دیگری با نام شاهسون را برای درهم شکستن قدرت آن ها بسیج کرد.
بنابراین شاهسون ها (دوست داران شاه) به گروهی اطلاق می شدند که از سوی شاه عباس تشکیل یافته بود تا جای قبایل ترک را که از سلسله صفوی پشتیبانی کرده بودند، بگیرند.

عشایر

عشایر

شاهسون ها از آداب و رسوم سنتی و قوی برخوردارند، هرچند که از گذشته های دور از حوادث و خطرات دور نمانده و تحولات زمان برآن ها بی تاثیر نبوده است. بر اساس قرارداد ترکم

ن چای که طی آن قسمتی از مرزهای شمالی ایران به روس ها واگذارشد و به این ترتیب قسمت بزرگی از منطقه قشلاقی شاهسون ها از بین رفت.
منطقه تابستانی (ییلاقی) شاهسون ها را ارتفاعات اهر، مشگین شهر و اطراف آن تشکیل می دهد و منطقه قشلاقی آن ها را بخش های خاوری جلگه کم عمق مغان (که در حدود ۱۵۰ کیلومتر از منطقه سردسیر فاصله دارد و نزدیک رود ارس است) تشکیل داده است. منطقه ییلاق و قشلاق طایفه های شاهسون کاملا مشخص است. هنگام کوچ ابتدا از قیشلاخ (گویش محلی قشلاق) یا منطقه زمستانی به یازلاخ یا منطقه بهاره و سپس به ییلاخ (گویش محلی ییلاق) منطقه تابستانی می روند. در مراجعت پیش از استقرار در قشلاق، در محلی پاییزه که همان اردوگاه های پیرامون قشلاق هستند، توقف می کنند. جایگاه تابستانی شاهسون ها؛ شامل ۴ تا ۵ آلاچیق است که در حد فاصل ۱۰۰ متری درچراگاه برپا می شود.
قدمت تاریخی شاهسون ها سبب شده آداب و رسوم و شیوه های معیشت آن ها برای افراد عادی جذاب و دیدنی باشد، چنان که بازدید از زندگی عشایر شاهسون یکی از پرطرف دارترین برنامه های گردشگری ناحیه آذربایجان شرقی و اردبیل به شمار می آید. ایل شاهسون از طایفه، تیره، کویک و هر کویک از چند اوبه و اوبه ها از تعدادی خانواده تشکیل شده است. در راس هر طایفه؛ ایل بیگی از سوی دولت مرکزی برای حفظ نظم و وصول مالی

ات انتخاب می شد ولی اداره طایفه برعهده بیگ بوده که از طرف ایل بیگی گمارده می شد.
ایل شاهسون در استان های اردبیل و آذربایجان شرقی زندگی می کنند و برخی از آن ها در طی سالیان گذشته یک جا نشین شده اند. شاهسون ها از سجایای اخلاقی خوبی برخوردار هستند و در تیراندازی و شکار و میهن پرستی شهرت دارند. آن ها به زبان آذری صحبت می کنند و شیعه مذهب هستند. برپایی جشن ها و آیین های اسلامی و ایرانی از مهم ترین آداب و رسوم آن ها به شمار می آید که به شکل های خاصی و با رعایت اصول ایل انجام می شود و برای گردشگران بسیار جذاب، دیدنی و شنیدنی است.
شاهسون ها جشن های خود را درمیدان برگزار می کنند و در عید های مذهبی از جمله عید قربان و عید فطر پس از نماز عید به دید و بازدید یک دیگر می روند. مراسم ها و آداب ازدواج در میان این ایل از اهمیت زیادی برخوردار است. وقتی پسری خواهان دختری است دو نفر از ریش سفیدان ایل را به چادر پدر دختر می فرستد و آن ها در صورت توافق عهد و پیمان می بندند و خیلی به آن اهمیت می دهند. پس از خواستگاری؛ خانواده داماد برای عروس هدایایی از قبیل: روسری، گردن بند، آینه، پارچه و شیرینی می برند. چند روزمانده به تاریخ عروسی از مهمانان دعوت به شرکت در مراسم می شود. مهمانان هدایایی به همراه می آورند و به محض نزدیک شدن مهمانان؛ داماد و همراهان وی به اتفاق نوازندگان سازهای

محلی به استقبال آن ها می روند. مهمانان شام را در چادر خانواده داماد می خورند و مبلغی به آشپز و آبدارچی هدیه می کنند. این مراسم چند روز ادامه دارد و در روز آخر مهمانان به خانه عروس رفته و عروس را همراه خود به چادر داماد می آورند. زمانی که عروس قصد خروج از منزل پدر را دارد، یکی از افراد خانواده او کمربند زیبای طلایی به کمر او می بندد، سپس عروس با آینه و جهیزیه خود به سمت خانه داماد حرکت می کند. هنگامی که عروس به چادر داماد نزدیک شد، داماد سیب سرخ یا دسته گلی به طرف او پرتاب می کند که دراین موقع سوارکاران هر یک به نوبه خود به نمایش های محلی می پردازند.
لباس های محلی ایل شاهسون یکی از مهم ترین جاذبه های فرهنگی این ایل به شمار می آیند. مردان ایل شاهسون پوشاک اختصاصی ندارند، کت و شلوار و کلاه آنان معروف به کپیkepi یا کلاه ترک داری که نظیر کلاه مردان گیلان است؛ تشکیل دهنده ی پوشاک مردان شاهسونی است.
لباس بانوان ایل شاهسون هریک یاد آور گوشه ای از پوشش مردم سایر مناطق ایران زمین است. روسری بانوان را چارقد گلداری تشکیل می دهد که با یک کلاغی بسته می شود. پیراهن زنان ایل شاهسون از رنگ های متنوع و شاد تشکیل شده و بلند است. تنبان؛ شلیته ای است که می پوشند و شبیه تنبان های بانوان گیلان، بختیاری و قشقایی است. جلیقه زنان شاهسون را پارچه های دوخته شده بدون آستین تشکیل می دهد که روی آن ها سکه های طلا و نقره دوخته شده است و تعداد سکه ها نشان دهنده میزان ثروت خانواده است.

شاهسون ها در چادرهای نیم کره ای شکلی زندگی می کنند که آن ها را آلاچیق و برخی را کومه می نامند. کومه معمولا از آلاچیق کوچک تر است و از جنس خشن بافته می شود ولی آلاچیق با ظرافت و مهارت بافته می شود و دوام آن ها از کومه بیش تر است. فضای داخلی کومه ها به طور معمول ۵ متر است. آلاچیق اصلی عموما از نمد سفید و با ظرافت است این نمدها با طرح های رنگی در جلو و طرفین تزییین یافته و سر درب ورودی ها منگوله هایی آویزان است.
نمدهای این چادر به علت باران و گرد و خاک و دود داخل به تدریج قهوه ای و سرانجام سیاه می شوند. چاتماcatma نیز نوع دیگری از چادرهای عشایر شاهسون است که در توقف گاه های موقت برپا می شود.
شاهسون ها یکی از بزرگ ترین دام داران و کشاورزان ناحیه آذربایجان شرقی و اردبیل هستند. زندگی آن ها تا حدود زیادی به دام وابسته است و وجود فرآورده های دامی سبب شده است که صنایع دستی در میان این ایل اهمیت زیادی داشته باشد. انواع گلیم، جاجیم، خورجین و جل اسب ازمهم ترین صنایع دستی عشایر شاهسون به شمار می آید. مهم ترین بافته شاهسون ها گلیم های سوزن دوزی و ظریف معروف به سوماک است که درزبان محلی آن را ورنی بافی می گویند. ورنی بافی مهم ترین و زیباترین صنایع دستی این ایل است که طرح های پیچیده آن را با دستگا

ه های عمودی یا افقی به صورت تکه های دراز و باریک به طول ۳ متر می بافند و سطح آن ها را با نقش های پیچیده، سوزن دوزی می کنند. معمول ترین و معروف ترین طرح این گلیم ها کشتی نوح نام دارد که به شکل سوزن دوزی با طرح کشتی است و در وسط آن درخت و اطراف آن پرندگان و جانوران دیده می شوند.
مفرش نوعی صنایع دستی روستایی و عشایری است که در منازل روستایی برای نگه داری رخت خواب و لوازم خواب از آن استفاده می شود و در کوچ ایلات و عشایر نیز مفرش

وسیله بسیار مناسبی برای حمل وسایل مختلف به شمار می‌آید. مفرش به شکل مکعب مستطیل است و در اندازه‌های مختلف به هم دوخته می ‌شود و نقش و نگارهای زیبا و دل‌انگیزی دارد.
جل اسب های ایل شاهسون هم از لحاظ سبک خاص تصویر حیوانات و پرندگان و هم از لحاظ رنگ پردازی، از بهترین رو اسبی های ایران به شمار می روند. خورجین برای حمل اشیا و وسایل دستی مورد استفاده قرار می ‌گیرد و با نقوش خاص و زیبایی بافته می شود. علاوه بر خورجین، برخی دیگر از لوازم مورد نیاز عشایر مانند بزک شتر و نوار مخصوص چادر به همین شیوه بافته می شود.
کوچ نشینان ارسباران در منطقه زیبای ارسباران در ناحیه کوهستانی و جلگه ای به سر می برند و قلمرو عمده آن ها در بخش باختری دشت مغان در پیرامون شهرستان اهر است. نام این ایل از منطقه سکونت آن ها بین سرزمین ارسباران و قره داغ گرفته شده است. سابقه تاریخی این ایل نیز شباهت زیادی به تاریخ شاهسون ها دارد. منطقه تابستانی ییلاقی ایل ارسباران را کوه های اطراف ارسباران و سبلان تشکیل می دهد. منطقه زمستانی (قشلاقی) ایل ارسباران را نیز جنوب دشت مغان و اطراف رود قره سو و کنار رود ارس در منطقه خدا آفرین تشکیل می دهد. کوچ نشینان ارسباران همانند شاهسون ها از طایفه، تیره، کویک، اوبه و خانواده تشکیل شده است. جشن ها و آیین های این ایل شباهت بسیار زیادی به مراسم ها و آیین های ایل شاهسون دارد.
به طور کلی شیوه معیشت، لباس ها، موسیقی، جشن ها و آداب و رسوم خاص عشایر اردبیل و آذربایجان شرقی سبب شده بازدید از زندگی عشایر شاهسون و ارسباران در آذربایجان شرقی یکی از مهم ترین و جذاب ترین برنامه های گردشگران این خطه به شمار آید.


شهرستانهای استان اردبیل

شهرستانهای استان اردبیل

 

استان‌ اردبیل‌ با ۱۸۰۵۰ کیلومتر مربع‌ وسعت‌ در شمال‌ غرب‌ فلات‌ ایران‌ قرار دارد. اردبیل‌، خلخال‌،مشکین‌ شهر، گرمی‌، بیله‌سوار و پارس‌آباد از شهرهای‌ مهم‌ استان‌ و شهر تاریخی‌ و مذهبی‌ اردبیل‌، مرکز آن‌ است‌.استان‌ اردبیل‌ در سال‌ ۱۳۷۵ حدود ۰۱۱/۱۶۸/۱ نفر جمعیت‌ داشته‌ است‌ که‌ ۷/۴۸ درصد آن‌ شهرنشین‌، ۱/۵۱درصد آن‌ روستانشین‌ و ۲/۲ درصد دیگر آن‌ غیر ساکن‌ و عشایر بوده‌اند. از استان‌ اردبیل‌ ۵/۲۸۲ کیلومتر باجمهوری‌ آذربایجان‌ مرز مشترک‌ دارند. در ۱۵۹ کیلومتر از مرز مشترک‌ رودهای‌ ارس‌ و بالهارود جریان‌ دارند. دونقطه‌ اصلاندوز و بیله‌ سوار مغان‌ با جمهوری‌ آذربایجان‌ ارتباط‌ زمینی‌ دارد. محور اردبیل‌ – آستارا (گردنه‌ حیران‌)نزدیکترین‌ راه‌ ارتباطی‌ استان‌ با مرکز کشور است‌. این‌ راه‌ شهرستان‌های‌ استان‌ اردبیل‌ را از راه‌ رشت‌ و قزوین‌ به‌تهران‌ وصل‌ می‌کند. قله‌ سبلان‌ با ۴۸۱۱ متر ارتفاع‌ بلندترین‌ نقطه‌ این‌ استان‌ است‌ و در شمال‌ غربی‌ شهرستان‌اردبیل‌ واقع‌ شده‌ است‌.

نام اردبیل

اردبیل از جمله شهرهای باستانی ایران است و ایرانیان شهر خود را آرتاویل نامیدند که از دو کلمه آرتا به معنی مقدس و ویل به معنی شهر تشکیل یافته است که با هم معنی شهر مقدس را می دهند؛ و آن به این جهت است که این شهر شهر مقدس زردشتیان در دوران باستان می باشد.

آب‌ و هوا – استان اردبیل

جغرافیای‌ عمومی‌ شهرستان‌ اردبیل‌ از ارتفاعات‌ کوهستان‌های‌ سبلان‌، طالش‌ و بزغوش‌، متأثر است‌.بیشتر نواحی‌ اردبیل‌ بیش‌ از ۳ هزار متر از سطح‌ دریا ارتفاع‌ دارد. قله‌ سبلان‌ با ارتفاع‌ ۴۸۱۱ متر در شمال‌ غربی‌این‌ شهرستان‌ واقع‌ شده‌ و در اعتدال‌ هوای‌ آن‌ نقش‌ عمده‌ای‌ دارد. شهرستان‌ اردبیل‌ از مناطق‌ سردسیر ایران‌ است‌و بین‌ ۵ تا ۸ ماه‌ در سال‌ سرد است‌. زمستان‌های‌ بسیار سرد و تابستان‌های‌ معتدل‌ از ویژگی‌های‌ آب‌ و هوائی‌اردبیل‌ است‌.

تاریخ‌ و فرهنگ‌ – استان اردبیل

تاریخ‌ استان‌ اردبیل‌ با تاریخ‌ سرزمین‌ آذربایجان‌ در آمیخته‌ است‌. بسیاری‌ از مورخان‌ اسلامی‌بنای‌ شهر اردبیل‌ را به‌ فیروز پادشاه‌ ساسانی‌ (۴۸۹ – ۴۵۷ م‌) نسبت‌ می‌دهند و بر همین‌ اساس‌ شهر اردبیل‌ بیش‌از ۱۵۰۰ سال‌ قدمت‌ تاریخی‌ دارد. اردبیل‌ در زمان‌ هخامنشیان‌ اهمیت‌ سیاسی‌ و نظامی‌ مهمی‌ داشت‌ و مرکزاستقرار اردوی‌ ایران‌ جهت‌ حفظ‌ و نگهداری‌ مرزهای‌ شمالی‌ ایران‌ بود. به‌ روایت‌ اوستا، زردشت‌ پیامبر ایرانی‌ درکنار رود «دائی‌یتا» که‌ امروزه‌ ارس‌ نامیده‌ می‌شود به‌ دنیا آمده‌ و کتاب‌ خود را در کوهستان‌ سبلان‌ تحریر کرده‌ وبرای‌ ترویج‌ دین‌ خود به‌ شهر اردبیل‌ روی‌ آورده‌ است‌.

در زمان‌ حمله‌ عرب‌ها به‌ ایران‌ (۲۲ هجری‌ قمری‌) اردبیل‌ بزرگترین‌ شهر آذربایجان‌ بود که‌ به‌ دست‌ سپاهیان‌اسلام‌ افتاد. بین‌ سال‌های‌ ۲۶۷ تا ۳۱۷ ه. ق‌ این‌ شهر مرکز حکمرانی‌ طایفه‌ بنی‌ ساج‌ بود که‌ حکومت‌ را از مراغه‌به‌ اردبیل‌ انتقال‌ داده‌ بودند. اردبیل‌ تا حمله‌ مغول‌ مرکز حکومت‌ آذربایجان‌ بود. شاه‌ اسماعیل‌ برای‌ تشکیل‌حکومت‌ واحد ایرانی‌ از اردبیل‌ قیام‌ کرد و تبریز را در سال‌ ۹۰۶ ه.ق‌ پایتخت‌ رسمی‌ ایران‌ قرار داد. در دوره‌صفوی‌ اردبیل‌ از لحاظ‌ سیاسی‌ و اقتصادی‌ سرآمد شهرهای‌ ایران‌ بود. این‌ شهر در مسیر شاهراه‌ تجاری‌ ایران‌ واروپا قرار داشت‌ و ابریشم‌ و مال‌ التجاره‌ وارده‌ از گیلان‌ از طریق‌ اردبیل‌ به‌ اروپا صادر می‌شد.

علاوه‌ بر اهمیت‌ جاذبه‌های‌ طبیعی‌ و تاریخی‌ که‌ زمینه‌ مناسبی‌ را برای‌ توسعه‌ اقتصادی‌ – اجتماعی‌ استان‌اردبیل‌ فراهم‌ آورده‌اند، موقعیت‌ استراتژیک‌ این‌ استان‌ بویژه‌ از نظر توریسم‌ عبوری‌ و بازرگانی‌، این‌ شهر را دراهمیت‌ درجه‌ اول‌ قرار داده‌ است‌. گرایش‌های‌ قومی‌ و فرهنگی‌ اخیر که‌ مابین‌ آذربایجان‌ ایران‌ و جمهوری‌آذربایجان‌ بوجود آمده‌ جریان‌ توریستی‌ دائمی‌ مابین‌ این‌ جمهوری‌ و استان‌ اردبیل‌ را گسترش‌ داده‌ است‌.

سرعین

شهر سرعین در ۰۴/۴۸ درجه طول جغرافیائی و ۰۹/۳۸ درجه عرض جغرافیائی با مساحت بیش از ۱۲۸۰۰۰۰ متر مربع در ۲۸ کیلومتری غرب شهر اردبیل قرار دارد. ارتفاع متوسط شهر از سطح دریا ۱۶۵۰ متر می باشد.

سرعین یکی از بخشهای تابعه شهرستان اردبیل می باشد. مساحت مناطق تابعه آن ۱/۵۱۵ کیلومتر مربع می باشد که از غرب به شهرستان نیر ، جنوب به بستر رودخانه بالیقلو ۴۸; شرق به اردبیل و شمال به ارتفاعات و قله کوه سبلان محدود است.

سرعین در فرهنگ لغت فارسی به معنای سرچشمه می باشد. در ادوار گذشته از این منطقه به نامهای ساری قیه ، سارقین ، سرائین ، سرقین یاد می شده است.

آب وهوای دلپذیر و معتدل اولین جاذبه ای است که قبل و بعد از ورود به شهر و منطقه سرعین ، گردشگران از آن بهره مند می شوند و از عمده ترین دلایل روی آوردن گردشگران زیاد به این منطقه می باشد. در صورت افزایش مقطعی و نسبی دما هوای مه آلود خزر وارد اردبیل و سرعین می شود و به علت وجود سبلان دما به سرعت کاهش می یابد. و ا ین امر موجب تشکیل ابرهای با ارتفاع پائین استراتوس شده که حرکت سریع رطوبت دریای خزر در زمان اندکی موجب باران ریزه یا شه می شود و باعث بهره مند شدن گردشگران تابستانی از هوای خنک و دلپذیر می شود. سایر ماههای سال نیز به علت بارش برف ، استفاده از جاذبه های آن مناسب گردشگران زمستانی می باشد.

میانگین بارندگی ۱/۴۰۸ میلی متر و میانگین رطوبت نسبی سالانه ۱/۷۳ درصد می باشد.

عسل معروفترین محصول و سوغاتی مناطق اطراف سبلان و استان اردبیل می باشد.

بهترین نوع عسل ، عسل بهاره است و عسلی برای درمان بیماریها مفید است.

پارس‌آباد مغان

شهرستان‌ پارس‌آباد دشت‌ مغان‌ در جلگه‌ای‌ صاف‌ و هموار قراردارد. این شهرستان مرکز اصلی جلگه مغان محسوب میگردد. پرجمعت ترین شهرستان استان بعد از اردبیل می باشد. این‌ شهر یکی‌از قطب‌های‌ کشاورزی‌ و دامداری‌ صنعتی‌ استان و منطقه آذربایجان است‌. آب‌ و هوای‌ آن‌ در تابستان‌ها گرم‌ و درزمستان‌ها معتدل‌ است‌.

مشگین‌شهر (خیاو)

شهرستان‌ مشگین‌شهر (خیاو) در ۸۳۹ کیلومتری‌ تهران‌ واقع‌ شده‌ است‌. کوه‌ سبلان‌ در نزدیکی‌آن‌ قرار دارد. آب‌ و هوای‌ آن‌ معتدل‌ کوهستانی‌ است‌. قدمت‌ تاریخی‌ آن‌ به‌ سده‌های‌ اولیه‌ اسلامی‌ مربوط‌ می‌شودولی‌ در دوره‌ صفویه‌ رونق‌ بیشتری‌ داشت‌.

خلخال‌

این‌ شهر قدیمی‌ و تاریخی‌ در ۵۴۹ کیلومتری‌ تهران‌ و در ناحیه‌ای‌ کوهستانی‌ واقع‌ شده‌ است‌. آب‌ و هوای‌آن‌ در قسمت‌ شرقی‌ سردسیر و در نواحی‌ شمالی‌ و جنوبی‌ معتدل‌ است‌. مراتع‌، ییلاقات‌ و تفرجگاه‌های‌ طبیعی‌شهرستان‌ خلخال‌ بسیار زیبا و دیدنی‌ است‌.

بیله‌سوار

شهرستان‌ بیله‌ سوار مغان گستره‌ پهناوری‌ از استان‌ اردبیل‌ را تشکیل‌ می‌دهد. این‌ شهر در قدیم‌ آران‌ نام‌ داشت‌ ولی‌ بعدها به‌ بیله‌سوار تغییر یافت‌. در نزد مردم‌ بومی‌ بیله‌ به‌ معنی‌ سرزمین‌ بین‌ دو رود است‌ و این‌ شهر بین‌ دو رود بالهارود و آب‌بیگلو واقع‌ شده‌ است‌. بیله‌سوار در سرزمین‌ جلگه‌ای‌ و هموار بنا شده‌ و «قله‌جهان‌خانلو» بلندترین‌ نقطه‌ آن‌ است‌ که‌ ۷۰۰ متر بلندی‌ دارد. آب‌ و هوای‌ این‌ شهر در تابستان‌ها بسیار گرم‌ و درزمستان‌ها معتدل‌ و مطبوع‌ است‌.

گیوی

این‌ شهر قدیمی‌ و تاریخی‌ در ناحیه‌ای‌ کوهستانی‌ واقع‌ شده‌ است‌.شهرستان گیوی در قسمت شمال شهرستان خلخال قرار دارد. آب‌ و هوای‌آن‌ در قسمت‌ شرقی‌ سردسیر و در نواحی‌ شمالی‌ و جنوبی‌ معتدل‌ است‌. مراتع‌، ییلاقات‌ و تفرجگاه‌های‌ طبیعی‌شهرستان‌ گیوی بسیار زیبا و دیدنی‌است. این شهرستان از لحاظ آبگرم معدنی استعداد زیادی دارد.

گرمی‌

شهرستان‌ گرمی‌ مغان‌ در میان‌ دو رشته‌ کوه‌ کم‌ ارتفاع‌ واقع‌ شده‌ است‌. آب‌ و هوای‌ آن‌ در تابستان‌ نامساعدو در زمستان‌ها ملایم‌ و مطبوع‌ است‌. قدمت‌ اسکان‌ و استقرارهای‌ اولیه‌ در پیرامون‌ این‌ شهر به‌ دوره‌ اشکانان‌می‌رسد و آثار متعددی‌ از آن‌ دوره‌ نیز باقی‌ مانده‌ است‌.

اصلاندوز مغان

شهرستان‌ اصلاندوز در قسمت شرق منتهی الیه شمال غرب قرار دارد.. این‌ شهر یکی‌از قطب‌های‌ کشاورزی‌ و دامداری‌ صنعتی‌ آذربایجان است‌. آب‌ و هوای‌ آن‌ در تابستان‌ها گرم‌ و درزمستان‌ها معتدل‌ است‌.

شهرستان نمین

شهرستان نمین یکی از شهرستانهای استان اردبیل ایران است و مرکز آن شهر نمین است. بیشتر مردم این شهرستان به زبان ترکی آذربایجانی تکلم می‌کنند، همچنین زبان تالشی نیز در بخش عنبران رواج دارد.[۲] آثار تاریخی و جاذبه های گردشگری شهرستان نمین
جاده کوهستانی و جنگلی حیران به طول ۳۵ کیلومتر
منطقه سرسبز و جنگلی شاله دره یا شغاله دره با آثار برجای مانده از شنیدان قلعه سی از خروجی تونل تا منطقه میناباد
آرامگاه باباروشن در ۶ کیلومتری شرق نمین و ۲ کیلومتری روستای خشه با دره ای سرسبز و جنگلی، چشمه آبمعدنی و درخت بلوط کهنسال
مساکن اولیه انسانها به نام دلمن در یک کیلومتری شمال نمین حدفاصل روستاهای میناباد و میرزانق و همچنین منطقه قرمزلیق و چوپان یوردی تپه ای مشرف به خانقاه علیا
مقبره شیخ بدرالدین در شهر نمین

شهرستان نیر

نیر مرکز شهرستان نیر و یکی از شهرهای استان اردبیل ایران است. این شهر در ۳۱ کیلومتری شهر اردبیل و ۲۰ کیلومتری شهر سرعین واقع شده‌است که وجود بزرگراه برای ارتباط نیر با اردبیل باعث اهمیت این شهر شده‌است.


كاروانسرای عباسی نقدی كندی

كاروانسرای عباسی نقدی كندی

 

 اردبیل تمدنی سه هزار ساله در حاشیه جاده ابریشم دارد که سابقه تاریخی و باستانی آن را کاروانسراهای بی نظیر به جهت نوع معماری و تجمیع هنرهای ظریف ایرانی بیان می کند.

كاروانسرای عباسی نقدی كندی

 اردبيل در گذشته گذرگاه كاروانهای تجاری و نظامی متعددی بوده که زمینه احداث كاروانسراها را فراهم کرده است. بسیاری از این کاروانسراها بعدها به دلايلی همچون تغيير مسیر راههای مواصلاتی و گذر زمان از بین رفته اند و تنها آثار تعداد محدودی از آنها باقی است.

اما همین تعداد باقیمانده گواه از تاریخ تجارت پر رونق این منطقه در طول اعصار داشته بطوریکه به عقیده کارشناسان وجود کارونسرا در شهرستانهای مختلف این استان بیانگر رونق اقتصادی تمامی شهرهای این منطقه در گذشته است.

از جمله مهمترین کاروانسراهای استان اردبیل می توان به كاروانسرای سنگی صائین در نیر، شاه عباسی شورگل در بیله سوار، عباسی نقدی كندی و قانلی بولاغ در مشگين شهر اشاره کرد.

كاروانسرای عباسی نقدی كندی

دیگر کاروانسرای شهرستان مشگین شهر کاروانسرای نقدی کندی در ۲۰۰ متری حاشيه شمالی جاده آسفالته اردبيل – مشگين شهر و به فاصله ۳۵ كيلومتری اردبيل در كنار رودخانه نقدی و مشرف به دره نقدی كندی كم عمق و سرسبز قرار گرفته است.

كاروانسرای عباسی نقدی كندی از لحاظ سبك و پلان به نقشه كوهستانی مشابهت دارد. ابعاد آن ۲۹ × ۳۰ متر و از مصالح لاشه سنگ و ملاتهای آهكی بنا گرديده

است. ورودی بنا در قسمت غرب واقع شده كه پس از وارد شدن از اين قسمت با دو اطاق در جناحين راهرو روبرو می شويم. پس از آن وارد تالار می شويم كه در اضلاع شمالی و جنوبی آن چهار حجره تعبيه شده است.

اين بنا از ابنيه باقيمانده عصر صفويان است. در ۱۰۰ متری شرق كاروانسرا يك تپه طبيعی قبرستان كوچكی قرار دارد كه احتمالا مربوط به دوره ای است كه كاروانسرا داير بوده است.


“قانلی بولاغ” یادگار معماری صفوی

کاروانسرای قانلی بولاغ در دوره آرامش سیاسی عهد صفوی و به احتمال زیاد در زمان شاه عباس، به سبک چهار ایوانی ساخته شده و به کاروانسرای شاه عباسی معروف است.

قانلی بولاغ یادگار معماری صفوی

این کاروانسرا از شمال و شرق به جمهوری آذربایجان از غرب به جاده آسفالته اردبیل، بخش رضی- گرمی و روستای آغ بولاغ، از جنوب به روستای آلیشان‌سویی و

آقابیگلو محدود می‌شود.

کاروانسرای قانلی بولاغ در ابتدا به عنوان پناهگاهی برای استراحت کاروانیان بوده و تا حدود ۸۰ سال پیش عشایر منطقه از این مکان به عنوان خانه مسکونی قشلاقی

استفاده می کرده اند. مساحت کل بنا ۲۰ هزار و ۲۴۷ متر مربع و مساحت حیاط مرکزی آن ۶۴۰ متر مربع است و درب ورودی از ایوان جنوبی باز می شود.

پیرامون حیاط ۲۴ اتاق جهت تبادل کالا و استراحت مسافرین طراحی شده و هشت شترخان و بارانداز برای نگهداری شتر ها و کالاها و چهار فضا برای خدمت رسانی و

سه حجره در بین هر دو شتر خان جهت استقرار همراهان و نگهبانان طراحی شده است.

این کاروان سرا در زمینی به مساحت ۸۰۰ متر مربع احداث شده و مصالح به کار رفته در آن از سنگ و آجر است این بنا دارای حیاط و هشت تالار مستطیل شکل بوده که

سقف بنا به صورت رومی ‌و گهواره‌ای پوشش داده شده است.

محور تبادلات تجاری با کشورهای همسایه شمالی

واقع شدن قانلی بولاغ در مسیر جاده‌ ابریشم و در نقطه‌ی صفر مرزی جمهوری آذربایجان و ایران دو ویژگی منحصر به فرد مکان این کاروانسرا است.

کاروانسرای قانلی بولاغ در زمان صفویان از اهمیت زیادی برخوردار بوده و همواره مورد استفاده‌ی تجار و بازرگانان ایرانی که با کشورهای شمالی از جمله روسیه در ارتباط

بودند قرار می‌گرفته و تا عهد قاجار رونق تجاری ویژه ای داشته است.  این اثر با شماره ۱۰۰۹۰۱۶ در فهرست ملی آثار کشور به ثبت رسیده است.


کهنه قلعه استان اردبیل

کهنه قلعه استان اردبیل

این قلعه در ورودی مشکین شهر(خیاو) در ارتفاع ۵۰ متری خیاوچای قرار گرفته و از ۳ طرف با شیب تند به خیاوچای منتهی می شود.

کهنه قلعه استان اردبیل

قله سبلان در قسمت جنوبی قلعه خودنمایی می کند. در ضلع شمالی قلعه در داخل خیاوچای(باغ نوروز) سنگ نبشته ای موجود است که بر روی آن تاریخ ۳۴۷ م(هفتمین ماه از بیست و هفتمین سال از سلطنت شاپور دوم) نقش بسته است. این کتیبه اولین سنگ نبشته دوران ساسانی کشف شده در آذربایجان است. بنا به نوشته این سنگ نبشته، قلعه کهنه(کهنه قالا) به دستور نرسه هرمز، حکمران محلی منطقه مشکین شهر ساخته شده و شش سال به طول انجامیده و چندین دوره تعمیرات در آن صورت گرفته که آخرین تعمیر این قلعه در دوران زندیه می باشد. به گفته«محمد علی مخلصی» در کتاب«فهرست بناهای تاریخی آذربایجان» اشیای سفالی و مفرغ به دست آمده از این قلعه در ضلع شمال غربی و پای دیوار قلعه مربوط به دوره های پیش از ساسانیان می باشد. طول ضلع شمالی قلعه ۹۵ متر و ضلع جنوبی آن ۱۱۵ متر می باشد. قلعه از ۴ دیوار خشتی و چندین برجک تشکیل شده است که قطر دیوار آن ۱ متر می باشد.

قلعه کهنه تحت شماره ۶۱۸ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. میراث فرهنگی در سال ۸۳ نسبت به مطالعه ـ طراحی و آسیب شناسی این اثر اقدام خواهد کرد. در منتهی الیه شرقی ضلع شمالی آثار دو برج به قطر های ۵/۷ و ۶ متر با ضلع بهتر از برج های دیگر به چشم می‌ خورد. سازه های دیوار های قلعه از سنگ، ملات گچ و آهک و بقیه از خشت و کنگره های آن از گل ساخته شده است. بنای اولیه این قلعه در زمان شاپور دوم ساسانی به دستور«نرسه هرمز» حکمران ساسانی خیاو در مدت ۶ سال ساخته شده است و از زمان زندیان تاکنون هیچ گونه اقدامی برای مرمت آن انجام نشده است. این قلعه با مساحتی در حدود ۱۵ هزار متر مربع در قسمت ورودی مشکین شهر از طرف جاده اردبیل و بر روی تپه ای طبیعی با ۵۰ متر ارتفاع واقع شده و از شش برجک با دیوار های ضخیم خشتی و حجره های کوچک آخور مانند تشکیل شده است.

طراحی این حجره ها به صورتی است که هر حجره برای اسکان یک سرباز به همراه اسب پیش بینی شده است. در منابع یاد شده تاریخی آمده که نادرشاه افشار هنگام بازگشت از دشت مغان مدتی در این قلعه اقامت داشته و این گفته تاریخی می رساند که قلعه یاد شده در حدود ۳۰۰ سال پیش پابرجا بوده و در زمان قاجاریه و حتی پهلوی به صورت پادگان سواره نظام استفاده می شده است. متأسفانه در حال حاضر کهنه قلعه یک بنای خشتی مخروبه است که روز به روز این وضع حادتر می شود. خوشبختانه در سال ۱۳۸۵با همت مسئولان استان و شهرستان مالکیت قلعه که زیر نظر وزارت دفاع بوده از سوی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری تملک شده است.

در کاوش‌های باستانشناختی در کهنه قلعه نشانه‌هایی از موارد فرهنگی، سفال‌های دست ساز و چرخ ساز به رنگ نخودی و خاکستری و فلز مفرغ مربوط به دوره آهن سه به دست آمده که منسوب به اقوامی است مشهور به «اورارتو» که در آستانه شکل گیری دولت ماد و در مواردی حتی پیش از آن در بیشتر نقاط آذربایجان نشانه‌هایی از فرهنگ و تمدن آنها مشاهده شده است.این بنا در سال ۱۳۴۵ با شماره ۶۱۸ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. کاوش های فصل اول در سال ۱۳۶۶ در این قلعه انجام گرفته و در سال ۱۳۶۷ کاوش‌های فصل دوم صورت گرفت.


کاروانسرای خروسلو

کاروانسرای خروسلو

 

اردبيل در گذشته گذرگاه كاروانهای تجاری و نظامی متعددی بوده که زمینه احداث كاروانسراها را فراهم کرده است. بسیاری از این کاروانسراها بعدها به دلايلی همچون

تغيير مسیر راههای مواصلاتی و گذر زمان از بین رفته اند و تنها آثار تعداد محدودی از آنها باقی است.

اما همین تعداد باقیمانده گواه از تاریخ تجارت پر رونق این منطقه در طول اعصار داشته بطوریکه به عقیده کارشناسان وجود کارونسرا در شهرستانهای مختلف این استان

بیانگر رونق اقتصادی تمامی شهرهای این منطقه در گذشته است.

کاروانسرای خروسلو،

از جمله آثار شاخص تاریخی بیله سوار كاروانسرای مخروبه در منطقه شورگل خروسلو یادگار دوران صفویه است.

به گفته کارشناس تاریخ و فرهنگ اردبیل کاروانسرا را در اصطلاح سرا، تيمچه، پاساژ، رباط، ساباط و خان نيز مى‌گفتند که البته از جهت ويژگى‌هاى معمارى برخى با

کاروانسرا تفاوت دارند.

 کاروانسراها با يک ديوار بلند محسور مى‌شدند که در هنگام جنگ يا حمله مهاجمان از آن بهره گرفته شود.

 در مدخل کاروانسرا، دروازه مستحکمى قرار داشت و در دو سوى آن اتاقهاى مربوط به خدمه و متصديان کاروانسرا تعبيه شده بود و پس از آن محوطه گسترده‌اى بود که

در اطراف آن محل نگهدارى کالاها قرار داشت.

 پس از آن محوطه گسترده‌اى بود که در اطراف آن محل نگهدارى کالاها،اصطبل، انبار علوفه، دکان نعلبندی، و آهنگرى و قهوه‌خانه نيز در اين قسمت وجود داشت.

محل پذيرائى از مسافران در طبقه فوقانى کاروانسراها بوده  اما عموما در وسط محوطه کاروانسرا مسجد کوچکى تعبیه می شد.

رونق کاروانسراهای درون شهری در عهد صفوی

میرمحمدی با بیان اینکه مطابق با منابع تاريخى هخامنشيان را پايه‌گذار کاروانسراها دانسته‌اند، ادامه داد: در روزگار اشکانیان نیز ايستگاه‌هاى ميان راه و حمايت از

کاروانيان اهميت زيادى يافت و در اغلب جاده‌ها به‌ خصوص جاده معروف ابريشم بناهایى شبيه کاروانسرا ايجاد گرديد.

وی متذکر شد: در دوره ساسانيان به‌دليل اقتصاد وسيع و گسترده، راه‌ها و امنيت کاروانيان اهميت زيادى يافت و کاروانسراهایی به‌صورت چهارايوانى با مصالح ساختمانى

سنگ، آهک و گچ احداث شد.

میرمحمدی تصریح کرد: در دوره اسلامى نیز به دلايل متعدد نظامی، اقتصادى و مذهبى رونق ساخت بناهایى چون مساجد و مدارس و کاروانسراها مشاهده می شود.

وی معتقد است روزگار صفويان دوران طلایی احداث کاروانسراهاى درون‌شهرى است و کاروانسرها هر يک محل دادوستد کالاى ويژه‌اى قرار گرفته است.

کارشناس تاریخ و فرهنگ اردبیل افزود: از جمله دلایل نامگذاری اکر کاروانسراهای ساخته شده در زمان شاه عباس به نام این پادشاه نیز حکایت از رونق ساخت و ساز

کاروانسراها در زمان شاهان صفوی دارد.

علاوه بر موارد ذکر شده كاروانسرای شاه عباسی خلخال واقع در دوراهی روستای ميل آغاردان و ييلاق خلخال مربوط به دوره صفويه و كاروانسرای چنارلق خلخال دو

کاروانسرای شهرستان خلخال است.


آشنایی با سیر تحول آبگرم گاومیش گلی

آشنایی با سیر تحول آبگرم گاومیش گلی

گاومیش گلی در سال ۱۳۳۰

گاومیش گلی از قدیمی ترین و پر آب ترین آبگرمهای کشور بوده و از نظر آبدهی و وسعت سر آمد آبگرمهای سرعین است چنانچه کارشناسان زمین شناسی مقدار متوسط آب دهی گاومیش گلی را ۸۵ لیتر در ثانیه برآورد کرده اند که از چند نقطه کف استخر با گاز خارج می شود و از مجرای ضلع شرقی به بیرون می رود.

این چشمه که دارای استخری رو باز به مساحت ۴۰۰ متر با عمق ۱۳۰ سانتی متر است، در دامنه کوه سبلان واقع شده و در منطقه ای که زمستان ها دمای زیر صفر درجه دارد گاومیش گلی حدود ۵۰ درجه حرارت داشته و از خاصیت های درمانی بیشماری برخوردار است.

آب گاومیش گلی ترش بیرنگ و کمی بودار است که به علت مواد معدنی موجود در آن این طمع و بوی خاص را دارد. مواد معدنی موجود در این آبگرم معدنی نیز شامل آنیونهای کربنات، بیکربنات، کلروره، سولفات و کاتیونهای کلسیم، منیزیم، سدیم و پتایسم است.

هر کدام از چشمه های آبگرم سرعین نام های به خصوصی دارند که اغلب به استفاده و خاصیت درمانی آن چشمه و یا یک داستان مرتبط با آن بر می گردد. در واقع نامگذاری ها وقتی در کنار هم بررسی می شود به منزله بررسی بخشی از تاریخ رفته بر این شهر است.

گاومیش گلی در سال ۱۳۳۵

نامگذاری گاومیش گلی به تعبیر قدیمی ها به نوع استفاده از آن برمی گردد، به طوریکه به عقیده برخی پیش از آنکه این استخر شکل کنونی را به خود بگیرد گاومیشها بعد از اینکه مقداری از حرارت آب کاسته شده و معتدل می شده از آن استفاده می کردند از این رو اهالی سرعین و به تبع آن دیگران از آن به نام آبگرم گاومیش گلی یعنی چشمه گاو میش ها نام برده اند.

گاومیش گلی تا سال ۱۳۳۰ پیش گودی بی جداری در میان دره بوده و آب چشمه در آن گودی بصورت برکه ای جمع می شده و مازاد آن از گوشه ای در سمت جنوب شرقی وارد نهری می شد و به فاصله ۱۵۰ متری آسیابی را می گردانید. اما از این تاریخ به بعد دیوار و سکوی آبگرم گاومیش گلی احداث و شکل و شمایل ابگرم به خود گرفت.

بی شک لذت سفر و تجربه آب‌های گرم سرعین حکایت از اعجاز شگفت‌انگیز کوه آتشفشانی سبلان دارد به طوری که تمامی دردهای عضلانی و مزمن را می‌کاهد و شما را شاداب‌تر و پر انرژی‌تر از قبل می‌کند. در ۲۸ کیلومتری شهر اردبیل در دامنه‌های عجاب‌انگیز کوه سبلان درست در منطقه‌ای که زمستان‌ها دمای زیر صفر درجه سانتی‌گراد برای ساکنان آنجا دمای عادی به حساب می‌آید، استخر آبگرمی را مشاهده می‌کنید که دمای آب آن نزدیک به ۵۰ درجه سانتی گراد است. هر کدام از آبگرم‌های سرعین نام مخصوص خود را دارند که اغلب به نام‌های خاصیت درمانیشان و یا یک داستان مرتبط با آن شناخته شدند. آبگرم گاومیش گلی نام خود را به گفته اهالی و ریش‌سفیدان منطقه سرعین، از گاومیش‌هایی گرفته است که برای خوابیدن به کنار این چشمه می‌آمدند و زمانی که حرارت آن پایین می‌آمد در آن آبتنی می‌کردند. گاومیش گلی یکی از ۱۲ چشمه آبگرم شهر سرعین به شمار می‌آید. در حال حاضر آبگرم گاومیش گلی به عنوان یکی از جاذبه‌های اصلی گردشگری شهر سرعین شناخته می‌شود و نزدیک به یک قرن است که مردم برای آبدرمانی به این مکان سفر می‌کنند. آبگرم گاومیش گلی از قدیمی‌ترین و پرآب‌ترین آبگرم‌های کشور به شمار می‌آید که از نظر وسعت و میزان آبدهی سرآمد آبگرم‌های سرعین است. آبگرم گاومیش گلی بر روی دره‌ای ایجاد شده که استخر روباز آن ۱۳۰ متر عمق و ۴۰۰ متر مساحت دارد. آب این آبگرم به دلیل داشتن مواد معدنی همچون آنیون‌های کربنات، بیکربنات، کلروره، سولفات و کاتیونهای کلسیم، منیزیم، سدیم و پتایسم طعم و بوی خاصی دارد به طوری که آب آن بی‌رنگ، ترش مزه و بودار است و دمایی در حدود ۴۶ درجه سانتی گراد دارد. شنا، ماساژ بدن و انجام حرکات ورزشی در آبگرم گاومیش گلی که حجم و دمای زیادی دارد در کاهش امراضی نظیر رماتیسم، دردهای عضلانی، بیماری‌های قلبی و عروقی، خستگی و تنش‌های جسمی، بیماری‌های زنانه و خنازیر بسیار مفید و مؤثر است. با رزرو تور سرعین اردبیل در سایت علاءالدین تراول می‌توانید از دامنه های کوه سبلان و چشمه های آبگرم سرعین لذت ببرید و با ما خاطرات خوشی را برای خود و همراهانتان رقم بزنید.


اسرار آمیزترین گورستان تاریخی ایران

قبرستان اردبیل با بیش از یک قرن قدمت رموز بسیاری در دل پنهان دارد، رموزی که به جای کشف و مطالعه در قعر قبور تاریخی پنهان است.

 

اسرار آمیزترین گورستان تاریخی ایران

اما شاید کمتر کسی بداند که یکی از جالب ترین نقاط تاریخی کشور در منطقه برای این استان قرار گرفته و در واقع وسیع ترین منطقه تاریخی استان اردبیل و با اهمیت ترین سایت تاریخی مربوط به پیش از تاریخ در شمال غرب ایران به شمار می رود.

منطقه باستانی معروف به شهر یری در شمال غربی روستای پیرازمیان در ۳۱ کیلومتری شرق مشگین شهر قرار دارد. جایی در کنار رود قره سو که وسعت آن به ۴۰۰ هکتار می رسد و از سه قسمت دژ نظامی، معبد و قوشا تپه  تشکیل می شود. قدمت قلعه و معبد به ۱۴۵۰ پیش از میلاد و قوشا تپه به ۷ هزاره پیش از میلاد می رسد.

محوطه شهر یری اولین بار در سال ۱۹۷۸ ق .م توسط هیئت چارلز برنی شناسایی و بررسی شد. او معتقد بود که عمر بعضی آثار تا هزاره سوم قبل از میلاد، عصر آهن، سفال خاکستری و نخودی و نارنجی هم می رسد.

چارلز برنی تاریخ اکثریت گورهای این محل را هزاره دوم و اول قبل از میلاد می دانست و حتی پیش بینی می کرد که این تاریخ به هزار سال قبل تر، یعنی هزاره سوم قبل از میلاد هم برسد. با این حال آثاری از سکونت عصر برنز شناسایی نکرده بر این نظریه اصراری نورزید تا این که در کاوش هایی که توسط هیئت دکتر نوبری در آذر ۱۳۸۲ انجام شد، اشیای با ارزشی از داخل گورها به دست آمد که در حال حاضر در موزه باستان‌شناسی خلخال نگهداری می‌شوند.

عده ای از باستانشناسان قدمت این محوطه را تا ۹ هزار سال هم تخمین می زنند  و معتقدند که سنگ تراشه های از اشکال انسان مربوط به ۷ هزار سال قبل از میلاد مسیح در این منطقه موجود است.

محوطه باستانی شهر پیرازمیان در کنار رودخانه قره سو قرار دارد. جایی که بر روی سنگ های اطراف آن نقش و نگارهای متعددی با طرح و ابعاد مختلف با ضربه زدن های منظم و دقیق با سنگ های سخت، استخوان حیوانات و فلزات سخت حک شده است. نقش هایی از بزکوهی، انسان درحالت های مختلف و چندین نقش نامشخص دیگر قابل مشاهده اند، تعداد آنها محدود است .

اما در نزدیکی های همین محوطه، سنگ قبرهایی با نقش هایی یک نواخت از چهره انسان هایی که دهان ندارند دیده می شوند که ابعاد آنها از ۲مترتا ۴۰ سانتیمتر متغیر است و تعداد تقریبی آنها به بیش از صد مورد می رسد.  این محوطه در منتهی الیه دشت مشگین شهر و به فاصله ۶۵ کیلو متری شمالغربی مرکز استان و در ۳۵ کیلو متری شرق شهرستان مشکین شهر و در ۲ کیلو متری شمال روستای پیر ازمیان و از توابع بخش مشکین شرقی واقع شده و در آن می توانید یک قلعه وسیع با دیوار دفاعی سنگی از نوع خشکه چین را در کنار محلی برای برگزاری آیین های مذهبی و گورهای باستانی متعدد ببینید. تا به حال حدود ۴۵۰ گور در این محل شناسایی شده است که ابعاد کوچکترین آنها ۳٫۲ متر و بزرگترین آنها ۸٫۲ متر است. علاوه بر این، یک غار باستانی و تپه های متعلق به دوره های مختلف از دیگر دیدنی های این منطقه است که باستان شناسان زمان زیادی را برای تحقیق در آنها صرف کرده اند.

با تمام این ها، این روزها اگر گذارتان به منطقه تاریخی شهر پیرازمیان بیفتد می بینید که وزش باد شدید و طوفان بخشی از محوطه باستانی شهر پیرازمیان را در مشگین شهر تخریب کرده است. طوفان بخش حفاظت شده معبد را بطور کامل تخریب و سایبان محوطه را از جا کنده و به اطراف پرتاب کرده است.

این در حالی است که مدیر کل میراث فرهنگی اردبیل در سال ۸۴ضمن بازدید از منطقه اعلام کرد که در سال ۸۵حریم شهر یری تعیین خواهد شد و این منطقه باستانی به ثبت ملی و جهانی خواهد رسید. ولی در مرداد سال ۸۵تحقیقات باستان شناسی منطقه تعطیل شد. او در مرداد سال ۸۶اعلام کرد که کار طراحی سازه محافظ انجام خواهد شد اما تا به حال هیچ اقدامی در جهت حفاظت از سنگ افراشت ها انجام نشده است.

به جز طوفان روزهای گذشته، سرمای شدید زمستان عامل تهدید دیگری برای سنگ های منقش این منطقه است که می تواند آثار تاریخی این تپه را از بین ببرد.


معرفی صنایع دستی استان اردبیل (بخش اول )

معرفی صنایع دستی استان اردبیل

 

صنایع دستی در استان اردبیل از ظرفیت های بی بدیلی در تولید ثروت و خلق شغل برخوردار است اما این ظرفیت هنوز به صورت کامل و به دلیل فقدان شناسایی بازارهای مطلوب فروش ، سامان نیافتن تشکل ها و سازمان های صنفی و نبود توجه ویژه مورد استفاده مناسب قرار نگرفته است.

معرفی صنایع دستی استان اردبیل

کاشی معرق


یکی از صنایع دستی سنتی و زیبای استان کاشی معرق نام دارد و آن عبارتست از قطعه های بزرگ و کوچک بریده شده کاشی که بر اساس طرح با نقوش مختلف و رنگهای متفاوت تراشیده شده و کنار یکدیگر قرار می گیرند و به شکل قطعه ای بزرگتر در می آیند.از مراکز تولید کاشی معرق می توان به شهرهای اصفهان, مشهد و تهران اشاره نمود. در اردبیل نیز کارگاههای متعددی در این زمینه فعالیت دارند.انواع رنگهای کاشی مورد استفاده در کاشی معرق عبارتند از : سفید, آبی تیره, فیروزه ای, سبز, پرتقالی و … .

نقاشی روی چرم

یکی از صنایع دستی سنتی و زیبای استان اردبیل نقاشی روی چرم نام دارد و آن عبارتست از نقاشی و طراحی سنتی بر روی چرم که موارد مصرف فراوانی دارد و از زیبایی خاصی برخوردار می باشد. برای نقاشی روی چرم معمولا از چرم گوسفندی دباغی شده به رنگ کرم استفاده می نمایند.رنگهای مورد استفاده در نقاشی روی چرم از نوع رنگهای پیگمنت بوده و حلال آن الکل می باشد. پس از پایان نقاشی از محلول رزین برای ثبات و جلای رنگ استفاده می نمایند. در نهایت از ورنی برای شفافیت, براق شدن و عایق بودن کار بهره می برند.نقاشی روی چرم در خلخال و اردبیل رواج دارد.

چاقوسازی


مواد اولیه هنر چاقوسازی آهن است و دسته چاقو را از شاخ گوزن و یا عاج تهیه می نمایند. در گذشته روی دسته شمشیرها و غیره را مرصع کاری نیز می نموده اند و این کار امروزه بصورت ساده تری انجام می گیرد. ابزار کار چاقوسازان چکش، پتک، قیچی، کوره و … می باشد. روش کار بدین صورت است که استادکار در کنار کوره آتش، آهن را گداخته و با ضربات پتک آن را به شکل انواع چاقو، کارد, گزلیک, قندشکن و … درآورده سپس با نهایت هنرنمایی و با استفاده از ابزار ساده، از جنس شاخ حیوانات یا عاج دسته آن را کار می گذارند. پس از اتمام کار چاقو را تیز کرده و آب کروم می دهند.

 

خورجین بافی


خورجین بافی بافته ای است که در اکثر مناطق روستایی و جوامع عشایری با نقوش هندسی تولید می شود. مواد اولیه آن از پشم های رنگی, نخ پنبه ای و گاه موی بز می باشد که موارد مصرفی نظیر حمل ونقل پشت دوچرخه و موتور و یا چهارپایان را دارد. عرض این دستبافته بین ۳۰ تا ۹۰ بوده و بصورت قواره ای بافته می شود. خورجین هایی که در استان اردبیل بافته می شوند از کیفیت و زیبایی بیشتری برخوردار هستند و عمدتا در مناطق روستایی و عشایری استان اردبیل تولید و عرضه می گردد.

 

جل اسب

یکی از دستبافته های زیبا و عشایری استان اردبیل جل اسب نام دارد. جل دستبافته ای است که به منظور تزئینات اسب و شتر تهیه می شود. بدنه اصلی جل یک مستطیل است که دو دستک به آن وصل شده که این دستک ها پشت اسب را می پوشانند. عشایر آذربایجان، دشت مغان، کردهای خراسان، ترکمنها، عشایر فارس، ورامین و ایل افشار هر کدام به گونه ای جل را بافته و تزئین می کنند. بطور مثال در ترکمن صحرا، جل از جنس پارچه و تکه دوزی ماهوتی و پنبه ای با سوزن دوزی های زیبایی تهیه می گردد. در ایلات کرمان بصورت گلیم، نقوش سوزنی، شیریکی پیچ با تار و پود پشم و در میان عشایر آذربایجان از تکنیک بافت جاجیم برای تولید جل استفاده می شود.

 

قالی بافی


بسیاری بجای کلمه قالی کلمه فرش را بکار می برند. در اینجا لازم است توضیحی مختصر راجع به تفاوت این دو کلمه بیان شود. قالی به بافته ای گفته می شود که بر روی دار (عمودی یا افقی) بافته شده, تکه های کوتاه الیاف به وسیله تکنیکی خاص به دور تارهای موازی گره زده شوند تا بافته دارای پرزهای بلند گردد (پرزهای بلند باعث نرمی و لطافت سطح قالی می شوند). مواد اولیه آن برای تار : پشم, کرک یا ابریشم پرتاب بوده و برای پود : نخ پنبه ای, پشم یا ابریشم کم تاب می باشد و داری نقوش اسلیمی, ختایی و یا هندسی است.

چلنگری(آهنگری سنتی)


یکی از صنایع دستی استان چلنگری نام دارد. در قدیم هنرمندان این رشته در شهرها و روستاها به ساخت محصولاتی نظیر داس, چکش, میخ طویله, دهان بند اسب و گاو و … مشغول بوده اند. در دوران معاصر از آنجا که دامداری و کشاورزی, صنعتی یا نیمه صنعتی گردیده, این هنرمندان به ساخت محصولاتی تزئینی-کاربردی مانند پایه گلدان, پارتیشن, حفاظ پنجره و … مشغول می باشند. اساس کار آنان همانند چاقوسازی و زمودگری همان تکنیک حرارت دادن فلزات بوسیله کوره آهنگری (Forge) و دمیدن و کوفتن و اتصال پایدار, جهت حصول شکل نهایی می باشد. چلنگری نام قدیمی آهنگری هنری می باشد که امروزه به نام فرفورژه معروف شده است.چلنگری در شهرستانهای اردبیل و مشکین شهر رایج می باشد.

قلمزنی

سابقه این هنر قدیمی به زمان “سکاها” یا “سیت ها” بازمی گردد. این قوم حدود پنج الی هفت هزار سال پیش در قفقاز زندگی کرده و دارای نژاد آریایی بوده اند. برای خلق یک اثر, ابتدا (داخل یا زیر) زیرساخت (ظرف یا سینی) را که معمولا از جنس مس یا نقره و گاه طلا می باشد از محلول قیر و گچ پر می نمایند (برای جلوگیری از سر و صدای قلم و سوراخ شدن در اثر ضربه), سپس طرح (طراحی سنتی) موردنظر را بر روی ظرف پیاده نموده و قلم موردنظر را که دارای نوکهای مختلفی می باشند انتخاب نموده و بر اساس طرح, با چکش به آرامی و با آهنگی موزون به انتهای قلم می کوبند. در میان قلمها قلم سایه و نیم بر از اهمیت بیشتری برخوردار هستند. بعد از اتمام کار قیر را جدا کرده, گرده ذغال روی شیارها ریخته و با روغن جلای سیاه روی ظرف را می پوشانند, سپس روغن اضافه را گرفته و ظرف را تمیز می نمایند. نقوش قلم زده شده بصورت خطوطی مشخص و تیره نمایان می گردد.

مسگری


یکی از صنایع دستی پرپیشینه استان اردبیل مسگری نام دارد. مسگری از جمله هنرهای صناعی (هنرهای صناعی به آن گروه از صنایع دستی گفته می شود که بعد صنعتی آن بیش از بعد هنری آن باشد) است که عبارتست از هرگونه ظروف و ابزار و ادوات کاربردی و تزئینی. این تولیدات معمولا از طریق چکش کاری بدست می آیند.

 

ملیله سازی


یکی از صنایع دستی و زیبای استان ملیله سازی نام دارد. ملیله سازی هنر-صنعتی است که درآن فلز طلا و یا نقره را به مفتول های نازک (با سطح مقطع دایره یا چهارگوش و مضرس کردن لبه ها) تبدیل نموده و سپس مفتول های آماده شده را در قالبی که از قبل تهیه شده بوسیله انبری ظریف فرم داده و نقش اندازی می نمایند, سپس مرحله حرارت دادن و اتصال مفتولها بوسیله ماده ای بنام جوش نقره انجام می پذیرد.معمولا با ملیله طلا, زیورآلاتی چون سینه ریز, گردنبند, انگشتر و گوشواره تهیه می نمایند و با ملیله نقره ظروفی مانند سینی, گیره استکان و لیوان و زیورآلات تهیه می شود.

ورشوسازی

یکی از صنایع دستی سنتی و زیبای استان ورشوسازی نام دارد و آن عبارتست از ساخت و تهیه انواع ظروف مصرفی از قبیل سماور, سینی, انگاره و … از جنس ورشو. ورشو آلیاژی است از جنس ۲۰% نیکل, ۳۵% روی و ۴۵% مس که به رنگ نقره ای است. این آلیاژ به خوبی فرم گرفته و می توان با آن زیرساختهای مصرفی و زیبایی که کاملا جنبه کاربردی دارند تهیه نموده, سپس روی آن را قلمزنی کرده و بر زیبایی آن افزود.

آئینه کاری


آئینه کاری یکی از هنرهای سنتی استان است که عمدتا برای تزئین سقف و دیوارهای اماکن مقدسه و غیره مورد استفاده قرار می گیرد. روش کار بدین صورت است که با بریدن آئینه به قطعات کوچک هندسی و سپس پهلوی هم قرار دادن آنها در سطوح دیوارها و سقف, سطوحی پرتلولو و جذاب را بوجود می آورند. نقوش آئینه کاری مانند گلهای خاتم خود دارای طرحهای مختلف و متنوعی می باشند.

چیق بافی

یکی از صنایع دستی سنتی ایران چیق بافی نام دارد که که دیواره چادر و زیستگاه عشایر ائل سون اردبیل می باشد. چیق هم زیباست و هم از ورود گرما, سرما, خاک و باد جلوگیری می نماید و این بدان علت است که نی ها توخالی هستند و در نتیجه به عنوان عایق عمل می کنند. در مواقع بارندگی یا سرما, رطوبت باعث ازدیاد حجم نی ها و چسبیدن آنها به یکدیگر گردیده و از ورود سرما یا باران جلوگیری می کند. در موقع گرما و خشکی هوا, نی ها انقباض پیدا کرده و راه را برای تردد هوا باز می گذارند.

حجم سازی چوب


یکی از صنایع دستی زیبای استان حجم سازی چوب نام دارد. در هر نقطه ایران که چوب یافت شود, ساخت احجام چوبی نیز رواج دارد. هنگامی که انسان تمایل به ساخت احجام و مجسمه را پیدا کرد, چوب را به نوعی ماده اولیه کار خود قرار داد. به لحاظ امکانات فیزیکی و نیز بافت زیبای چوب, تولیدات حجمهای چوبی, بسیار بدیع, زیبا و تحسین برانگیز می باشد. ابزار کار این هنر تقریبا همان ابزار کار نجاری و منبت کاری می باشد, ضمن اینکه بر حسب نیاز از وسایل و ابزار خاصی نیز استفاده می کنند.

خراطی

مواد اولیه این هنر انواع چوب سپیدار می باشد ولی آنچه مسلم است هر چه چوب فشرده و محکم تر باشد, می توان به کارهای ظریف تر پرداخت و دوام آن نیز بیشتر می شود. ابزار کار در قدیم چهارچوبی بود که فقط رکابی داشت و سر و ته چوب را به آن محکم کرده و توسط کمانی چوب را به حرکات دورانی حول محور خود وامی داشتند. ولی امروزه این قسمت برقی شده و کار خراطان تا حدودی آسان تر شده است. دیگر ابزار کار عبارتست از انواع مغار که نوعی ابزار است که سر آن شبیه ناخن بوده و البته با لبه های دیگر نیز مورد استفاده دارد.

کنده کاری روی چوب


با این هنر می توان ابزار مصرفی چون مهره شطرنج و تخته نرد, صندوق, کشکول درویشان, دسته قاشق شربت خوری (قاشق شاهی), درب های اماکن مقدسه و … تولید کرد. چوبهای مناسب برای این هنر چوب گردو, فوفل, انار سرخ, انار زرد, افرا و از همه بهتر چوب گلابی است. مغار نیم باز, مغار لوله کوچک, مغار کبریتی, قلم های کوچک و بزرگ, سندان, مارپا(ترکیبی از سوهان و اره) و اره مویی از ابزار کار این هنر هستند.

محرق


یکی از صنایع دستی زیبای استان محرق نام دارد. محرق به عمل سوخت روی ساقه های طلایی گندم می گویند. هنرمندان این رشته با استفاده از ساقه های گندم, حروف و یا طرح را بر روی پارچه یا کاغذ چسبانده و بوسیله هویه و یا سیخ فلزی داغ شده بر روی ساقه گندم اقدام به ایجاد نوعی سوخت می نمایند که بر زیبایی کار می افزاید.

مشبک چوب

یکی از صنایع دستی زیبا مشبک چوب نام دارد. مشبک چوب اغلب با دیگر هنرهای مربوط به چوب (خصوصا منبت) همراه می گردد. برای اجرای کار مشبک چوب, پس از اجرای طرح موردنظر بر روی چوب, قسمتهای منفی طرح را به کمک ابزاری چون مغار و اره مویی خارج می سازند تا طرح اصلی بصورت مشبک باقی بماند. معمولا طرح باقیمانده را نیز منبت کاری می نمایند تا طرح بعد پیدا کرده و زیباتر شود.

معرق چوب

معرق یکی از رشته های زیبای صنایع دستی ایران است که با استفاده از انواع چوب درختان (حدود ۷۰ الی ۸۰ نوع) که دارای رنگهای متفاوت هستند و همچنین گاهی با استفاده از استخوان شتر، صدف، مس، برنج، نقره، طلا، عاج و خاتم برای زیبایی یا تکمیل کار تولید می شود. مواد اولیه مورد مصرف در هنر معرق کاری انواع چوب درختان، استخوان شتر، صدف، مس، برنج ، نقره، طلا، عاج و خاتم می باشد. چوبهای مورد استفاده در معرق عبارتند از : زیتون، شمشاد، نارنج، فوفل، عناب، گردو، اقاقیا، ممرز، گلابی، کی کم و … . طریقه تولید معرق بدین صورت است که قطعاتی از چوبهای موردنظر (از نظر رنگ و بافت چوب) انتخاب کرده و به شکل و اندازه موردنظر (گل, برگ و ساقه) بریده و در جای خود می نشانند. در نهایت روی کار پلی استر زده و سمباده و پلیش می نمایند. از هنر معرق کاری در ساخت رویه میز, تابلو, قاب آئینه, صفحه شطرنج و … استفاده می نمایند.

 

تراش شیشه


یکی از صنایع دستی سنتی و زیبای استان اردبیل تراش شیشه نام دارد و آن عبارتست از ایجاد نقوش مختلف سنتی بر روی شیشه بوسیله تراش با استفاده از سنگهای مخصوص که درجه سختی آنها بیش از سختی شیشه باشد.
پس از تراش نقاط تراش خورده را صیقل می دهند. تراش روی شیشه در شهرستان اردبیل رایج می باشد.

پلاس بافی

در برخی از نقاط روستایی استان منسوجی به نام پلاس بافته می شود. پلاس از نظر ظاهری به گلیم درشت بافت شباهت دارد و روش بافت آن شبیه گلیم است .به طور عمده ابعادی حدود ۲۵۰ * ۳۵۰ سانتیمتر دارد. موارد مصرف آن بجز زیرانداز, کیف, سجاده, خورجین و … نیز می باشد.

چنته بافی

یکی از صنایع دستی  و سنتی استان اردبیل چنته بافی نام دارد. بافت چنته و نوع مواد اولیه آن کاملا مانند قالی و ورنی است و تنها تفاوت آن در ابعاد و اندازه آن است. چنته عبارتست از دو قطعه قالی کوچک مستطیل بافته شده به ابعاد تقریبی ۴۰*۳۰ سانتیمتر که با ظرافت از سه طرف (بصورت پاکت) به هم دوخته شده است و در دو طرف پایین آن دارای دو منگوله رنگی  و در قسمت بالا دارای دسته ای مانند کیف می باشد. چنته یک کیف سنتی می باشد که در اکثر روستاها و مناطق عشایری می بافند.

 

قلاب بافی


یکی از صنایع دستی زیبای استان قلاب بافی نام دارد. انواع محصولات بافته شده بوسیله قلاب و با استفاده از الیاف طبیعی را قلاب بافی می گویند. قلاب بافی تکنیکهای متنوعی در بافت و نقش دارد. محصولات بسیاری از قبیل لباس, کلاه, دستکش, لیف, انواع رومیزی های تزئینی, روتختی, عروسکهای بافتنی و … که جنبه کاربردی و تزئینی دارند با این روش تولید و بافته می شوند.

 

منبت چوب

مواد اولیه مورد مصرف در هنر منبت انواع چوب درختان می باشد, البته هر چه جنس چوب محکم تر و فشرده تر باشد کار منبت بهتر, زیباتر و بادوام تر خواهد شد, مانند چوب گردو, شمشاد و گلابی (خودرنگ). انواع نقوش اسلیمی, ختایی, جانوری, انسانی, گل و مرغ, خطوط کوفی بصورت خودرنگ در منبت کاری درب ها, رحل قران, مبلمان و میز, انواع جعبه, قاب عکس و قاب آئینه و … و مهر قلمکار مورد استفاده دارند.هم اکنون منبت چوب در شهرهای اردبیل, مشکین شهر, خلخال, نمین و پارس آباد رواج دارد.

 

حجاری (سنگ تراشی)

سنگهای مورد استفاده در ساخت اینگونه محصولات عبارتند از : فیروزه, مرمر, یشم, سنگ سیاه و سایر سنگهای معمولی و نرم. سنگ تراشان امروزه سنگ خام را از کوه برگرفته و آن را به قطعات موردنظر تقسیم می نمایند. قسمتهای اضافی را با قلم (های درشت) و چکش درآورده, توسط قلمهای کوچکتر پرداخت می نمایند. سپس از قلم شانه (که لبه آن مانند شانه است) استفاده نموده و سرانجام برای سرعت بخشیدن به کار با دستگاهی شبیه به اره های چوب بری برقی رویه سنگ را صیقل داده و پرداخت می نمایند.

 

طراحی سنتی


طراحی سنتی یعنی هنر آراستن انواع اجسام مانند : کاغذ, چوب, فلز, شیشه و … با انواع نمادهای سنتی ایرانی از قبیل ختایی ها, اسلیمی ها و نقوش هندسی. نقوش ختایی شامل گل ها و برگ ها می باشد, مانند گل شاه عباسی, گل پروانه ای, لوتوس, برگ کنگره ای و … .
نقوش اسلیمی انواع طرحهای گردان که به نقوش “آرابسک” نیز معروفند و انواع مختلفی مانند اسلیمی ساده, اسلیمی ماری (ابری), اسلیمی دهان اژدری (اژدهایی) و … را شامل می شوند.

زیرانداز نمدی


برای تهیه آن عمل بافت صورت نمی پذیرد، بلکه با استفاده از دو خاصیت پشم (جعد یابی و پوسته ای شدن) تولید می شود و با ایجاد فشار (مالیدن) و رطوبت و حرارت و در نتیجه در هم رفتگی الیاف پشم نمد تولید می گردد.
مواد اولیه مورد استفاده در نمد فقط پشم بهاره گوسفند با الیاف بلند در رنگهای مختلف می باشد, البته گاهی می توان کمی صابون و زرده تخم مرغ را جزء مواد مصرفی در تولید نمد محسوب نمود. ابزار کار نمدمالان معمولا پارچه کرباس برای بستن نمد می باشد و ابزار خاصی ندارد و زحمت و حوصله و کار طاقت فرسای هنرمند است که باعث بوجود آمدن نمد می گردد. نکته جالب توجه آن است که برای تهیه یک نمد دو در سه متر همان مقدار پشم مورد نیاز است که در تولید قالی به همین ابعاد مورد نیاز می باشد. فقط مدت زمان تولید نمد (یک روز) باعث می شود که نمد بسیار ارزانتر از قالی به فروش برسد.

کلاه نمدی


برای تهیه آن عمل بافت صورت نمی پذیرد, بلکه با استفاده از دو خاصیت پشم (جعد یابی و پوسته ای شدن) تولید می شود و با ایجاد فشار (مالیدن) و رطوبت و حرارت و در نتیجه در هم رفتگی الیاف پشم نمد تولید می گردد. نحوه تولید بدین صورت می باشد که ابتدا نقش را به روی پارچه کرباس با استفاده از پشم های رنگی (خودرنگ) طراحی نموده, سپس پشم های حلاجی شده را روی کل سطح موردنظر قرار می دهند و با پیچیدن کرباس و مالیدن آن و پاشیدن آب جوش نمد را تولید می نمایند.


بازی های سنتی شهر اردبیل

بازی های سنتی شهر اردبیل

در این مقاله به معرفی بازی های سنتی اردبیل می پردازیم.

بازی های سنتی شهر اردبیل

گیزلین پاچ

معادل فارسی این کلمه “قایم موشک بازی” است و ترتیب بازی نیز تقریبا به همانگونه می باشد . در این بازی دسته ای از کودکان یک نفر را از بین خود وادار به بستن چشم یا روی کردن بدیوار می نمودند. آنگاه خود بی سر و صدا و به نحوی که او در نیابد از کنار وی دور شده هر یک در جائی پنهان می گشتند دقایق بعد آنکه چشمش بسته بود با صدای بلند داد می زد “گیزلین پاچ و گلدیم قاچ” و بلافاصله در پی جستجوی آنها به اینطرف و آنطرف می رفت و در یک مدت متعارف اگر موفق یافته یکی از آنها را پیدا می کرد برنده می شد و الا بچه ها از مخفی گاه خود در آمده به محل اولیه باز می گشتند .


گیرجنه بازی

گیرجنه به معنی فرفره در زبان فارسی امروزی است و مراد از آن جسمی است که بدور خود می چرخد . این کلمه در اردبیل و در معنی خاص به تکه چوبی گفته می شد که خراطها آنرا به شکل استوانه و به قطر تقریبی سه تا چهار سانتی متر و ارتفاع هفت تا هشت سانتیمتر می تراشیدند و یک قاعده آنرا بشکل مخروط در می آوردند . وسیله بازی غیر از گیرجنه “قمچی” بود و آن عبارت از ترکه ای از چوب بود بطول تقریباً نیم متر که بر یک سر آن نواری از پارچه و قماش یا نخ کنفی و غیره می بستند و طول این نوار به درازای چوب قمچی انتخاب می کردند . گیرجنه را بر روی نوک تیز آن با دست و در روی زمین صاف می چرخانیدند و سپس برآن می زدند و بدین طریق آنرا به چرخش وا می داشتند و چه بسا که ساعتها خود را با آن سر گرم می ساختند .

 

چلینگ آغاج

نام فارسی آن “الک دولک” است ولی طرز بازی آن دو در اردبیل و تهران با هم فرق داشت . وسیله این بازی دو تکه چوب دستی یکی بطول تقریبی ۷۵ و دیگری ۲۰ سانتیمتر بود که اولی را “آغاج” بمعنی چوب و دومی را “چلینگ” می گفتند . این بازی در اردبیل دو مرحله داشت “توخماغی” و “یانی” در قسمت اول بازی که نوبت بازی با او بود آغاج را از یک سر در کف دست طوری می گرفت که دو سه سانتی متر آن در بالای دست و بقیه در زیر دست او رو به پائین قرار گیرد آنگاه چیلینگ را بر روی آن دست و پشت بر آمدگی چوب می گذاشتند و سپس آنرا به هوا می انداختند و با پائین چوب محکم می زد .


تکسن جوت

با خوراکیهائی مثل نخود چی و کشمش صورت می گرفت و یکی از بازیکن ها از آنها را در مشت بسته خود گرفته از دیگری می پرسید “تک سن جوت” یعنی تعدادی که در دست اوست طاق می باشد یا جفت ؟ اگر جواب طرف با آنچه که در مشت او بود مطابق در می آمد برنده می شد و آن مقدار نخود چی یا کشمش را که در دست وی بود از او می گرفت . اما اگر جواب او با آن مطابق در نمی آمد بازنده می شد و به همان تعداد از آن خوردنی به وی می داد .

 

گلین و بیگچه

مهمترین بازی آنها عروسک بازی بود که بنام “گلین” می نامیدند . گلین در زبان ترکی بنام “عروس” است و در عمل به مجسمه های بخصوصی گفته می شد که به شکل عروس می ساختند . در قدیم خود دخترها آنها را می ساختند و گاهی هنر قابل تحسینی در این باب از خویش نشان می دادند و عروسکهای می دوختند که در حد خود از بهترین آنهائی می شدند که انسان می تواند با دست و با مواد اولیه بسازد . مواد لازم برای ساختن ساده ترین آنها سر شاخه های نازک چوب و یپبه و چیتهای رنگارنگ بودند دو تکه چوب را بشکل صلیب و به اندازه ای که می خواستند با نخ به هم می بستند . آنگاه در قسمت بالای آن با پنبه و گاهی با گذاشتن دگمه صورتی بشکل دایره ترتیب می دادند و برای زیبائی روی آن پس از نقاشی پرده خارجی قلوه گوسفند را که پرده شفاف و حاکی ماوراء بود و بنام “بوئرگ” خوانده می شد می کشیدند.

 

بش داش

نحوه بازی چنین بود که یکی از آنها که نوبت بازی با او بود پنج سنگ مزبور را در کف دست گذاشته همه را با هم رو به بالا در هوا می انداخت و بلافاصله پشت همان دست گذاشته همه را با هم رو به بالا در هوا می انداختند و بلافاصله پشت همان دست را برای گرفتن آنها در مسیر سقوط آنها قرار می داد . اگر سنگها ولو یکی از آنها در پشت دست قرار می گرفت همانها را بهمان شکل باز در هوا می انداخت و این بار با کف دست آنها را می گرفت در حرکت سوم و چهارم و پنجم هم سنگها را در زمین می ریختند و یکی از آنها را برداشته به هوا می انداختند و تا گرفتن آن سنگهای روی زمین را ابتدا دو تا دو تا بعد سه تا و یکی و بالاخره هر چهار تا را یکجا از زمین برداشته با همین دست که سنگها در آن بود سنگی را که از هوا پائین می آمد می گرفتند اگر موفق باین کارها نمی شدند خودشان می مردند و بازی را تحویل طرف می دادند . در مرحله ششم نوبت تعویض سنگها بود بدین معنی که سنگها را همچنان در زیر زمین می ریختند و یکی را برداشته به همان شکل به هوا می انداختند و تا گرفتن آن یکی از سنگها را برمی داشتند . در نوبت دوم که سنگها را به هوا می انداختند آنرا که از زمین برداشته بودند با یکی از سنگها که در زمین بود عوض می نمودند و بدین طریق پس از آنکه یک یک آنها را تعویض می کرد مرحله هفتم بازی آغاز می گردید . در این مرحله هم سنگها را به زمین ریخته یکی را برمی داشتند . آنگاه دو انگشت بزرگ و ابهام را بصورت دروازه ای در مقابل آنها می گذاشتند و در فاصله ایکه سنگ برداشته شده را که به هوا انداخته بودند ، بگیرند . سنگهای روی زمین را یک یک با دست دیگر زده از آن دروازه می گذرانیدند . در مرحله هشتم سنگها را در کف دست گذاشته یکی را به هوا انداختند و تا گرفتن آن سنگهای دیگر را یکجا روی زمین می گذاشتند و با ر دیگر آن سنگ را که گرفته بودند به هوا انداخته تا پایین آمدن آن چهار سنگ دیگر را یکجا از زمین برداشته و سنگ به هوا انداخته شده را نیز می گرفتند . اگر این مراحل بپایان می رسید آن یکی برنده می شد و هر گاه در وسط بازی با اصطلاح خودشان می مرد بار دیگر که نوبت به او می رسید از همانجا که مانده بود بازی را تعقیب می نمود .



تبلیغات متنی